Trang Đặng Xuân Xuyến: SỨC MẠNH MỀM CỦA HÀN QUỐC: HALLYU VÀ CHIẾN LƯỢC LAN TỎA VĂN HÓA TOÀN CẦU

SỨC MẠNH MỀM CỦA HÀN QUỐC:

HALLYU VÀ CHIẾN LƯỢC

LAN TỎA VĂN HÓA TOÀN CẦU

(Tác giả Bùi Văn Định)

Khái Niệm Về "Sức Mạnh Mềm"

Sức mạnh mềm (soft power) là khả năng ảnh hưởng đến hành vi và suy nghĩ của người khác thông qua sự thu hút và thuyết phục, hơn là ép buộc hay trả công. Khái niệm do học giả Joseph Nye đề xuất vào cuối thế kỷ XX, nhấn mạnh ba nguồn lực chính: văn hóa, giá trị chính trị và chính sách đối ngoại. Trong hệ thống quan hệ quốc tế đương đại, sức mạnh mềm ngày càng trở thành công cụ chiến lược để các quốc gia xây dựng hình ảnh, tạo dựng niềm tin và mở rộng ảnh hưởng.

Hàn Quốc nổi lên như một hình mẫu thành công hàng đầu trong việc chuyển hóa sức mạnh mềm thành lợi thế quốc gia trong thế kỷ XXI. Từ một nền kinh tế chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, Hàn Quốc đã vươn lên trở thành một “cường quốc văn hóa” (cultural powerhouse), với làn sóng Hallyu làm phương tiện chủ đạo. Chiến lược này không chỉ quảng bá các sản phẩm giải trí đơn thuần, mà còn tích hợp toàn diện các yếu tố ẩm thực, giáo dục, công nghệ, lối sống và các giá trị xã hội.

HALLYU – LÀN SÓNG VĂN HÓA HÀN QUỐC: TỪ HIỆN TƯỢNG ĐẾN CÔNG CỤ CHIẾN LƯỢC

1. Khái Niêm, Lịch Sử Và Các Giai Đoạn Phát Triển

Thuật ngữ “Hallyu” (한류), nghĩa là “Làn sóng Hàn Quốc”, được báo chí Trung Quốc đặt ra vào cuối những năm 1990 khi các bộ phim truyền hình Hàn Quốc như “Trái tim mùa thu” gây sốt tại châu Á. Hành trình của Hallyu có thể chia thành ba làn sóng chính:

2. Làn sóng thứ nhất (cuối thập niên 1990 – đầu thập niên 2000):

Trọng tâm là phim truyền hình (K-drama) và nhạc pop (K-pop) thế hệ đầu (H.O.T, BoA) lan tỏa mạnh ở Đông Á và Đông Nam Á.

3. Làn sóng thứ hai (cuối thập niên 2000 – thập niên 2010):

K-pop phát triển với các nhóm nhạc được đào tạo bài bản, có tổ chức fan quốc tế mạnh (Super Junior, Girls’ Generation, Big Bang). Phim truyền hình tiếp tục đa dạng hóa thể loại. Sự bùng nổ của YouTube và mạng xã hội trở thành chất xúc tác mạnh mẽ.

4. Làn sóng thứ ba (từ thập niên 2010 đến nay):

Hallyu trở thành hiện tượng toàn cầu đích thực. K-pop với BTS và Blackpink phá vỡ các rào cản tại phương Tây; điện ảnh với “Parasite” thắng giải Oscar; phim truyền hình với “Squid Game” thống trị các nền tảng streaming. Làn sóng này mở rộng sang ẩm thực (K-food), làm đẹp (K-beauty), thời trang (K-fashion) và văn hóa số (webtoon, game).

NHỮNG THÀNH PHẦN CHÍNH VÀ CƠ CHẾ LAN TỎA CỦA HALLYU

1. K-pop: Cỗ Máy giải trí được vận hành hiệu quả

K-pop không đơn thuần là âm nhạc mà là một hệ sinh thái giải trí tổng hợp (âm nhạc, vũ đạo, hình ảnh, storytelling). Các công ty giải trí lớn (Big 4: SM, YG, JYP, HYBE) vận hành mô hình đào tạo thực tập sinh khắt khe và chiến lược marketing đa nền tảng tinh vi. Các nhóm nhạc hàng đầu như BTS và Blackpink đã trở thành đại sứ văn hóa toàn cầu, tham gia phát biểu tại Liên Hợp Quốc và dẫn dắt các chiến dịch về bình đẳng, tự tin cho giới trẻ.

2. Phim truyền hình và điện ảnh: Câu chuyện phổ quát trong hình hài địa phương

Thành công của “Parasite” (xã hội phân tầng) và “Squid Game” (cạnh tranh khốc liệt) cho thấy khả năng phản ánh những chủ đề toàn cầu trong những câu chuyện mang đậm bản sắc Hàn Quốc. K-drama thành công nhờ kịch bản chỉn chu, diễn xuất tinh tế và khai thác các đề tài gia đình, tình yêu, lịch sử một cách hấp dẫn.

3. K-beauty và K-food: Văn hóa thẩm mỹ và ẩm thực xâm nhập đời sống hàng ngày

Các sản phẩm chăm sóc da, mỹ phẩm Hàn Quốc đề cao sự tự nhiên, công nghệ tiên tiến và trải nghiệm mua sắm thú vị, tạo nên chuẩn mực mới về cái đẹp. Ẩm thực Hàn Quốc (kimchi, bibimbap, tteokbokki, gà rán) lan tỏa nhờ sự kết hợp hài hòa giữa hương vị và yếu tố sức khỏe, được quảng bá qua các chương trình ẩm thực và sự xuất hiện trong phim ảnh.

CHÍNH SÁCH VÀ CHIẾN LƯỢC QUỐC GIA: BÀN TAY NHÀ NƯỚC VÀ ĐỘNG LỰC THỊ TRƯỜNG

1. Ngoại giao văn hóa như trụ cột chiến lược

Chính phủ Hàn Quốc nhận thức rõ giá trị của văn hóa và sớm đưa lĩnh vực này trở thành một phần của chính sách đối ngoại. Các biện pháp cụ thể bao gồm:

Hệ thống tổ chức: Thành lập Quỹ Giao lưu Quốc tế Hàn Quốc (Korea Foundation – KF) và Viện Nội dung Văn hóa Hàn Quốc (KOCCA) để tài trợ, nghiên cứu và xúc tiến xuất khẩu văn hóa.

Mạng lưới toàn cầu: Thiết lập hàng trăm Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc (Korean Cultural Center) và Viện King Sejong trên khắp thế giới để dạy tiếng Hàn và tổ chức các sự kiện văn hóa.

Hợp tác đa phương: Đưa văn hóa vào chương trình nghị sự của các hội nghị cấp cao, tài trợ cho các trao đổi học thuật và hợp tác sản xuất với các nền điện ảnh khác.

2. Sự hợp lực giữa chính phủ và doanh nghiệp tư nhân

Mô hình thành công của Hàn Quốc dựa trên sự cộng sinh giữa nhà nước và khu vực tư nhân.

Vai trò của chính phủ: Xây dựng khung pháp lý thuận lợi (Luật Phát triển Ngành Công nghiệp Văn hóa), cấp ngân sách cho các dự án sáng tạo, bảo hộ bản quyền và tổ chức các sự kiện quảng bá cấp nhà nước.

Vai trò của các tập đoàn giải trí (chaebol văn hóa): Các công ty như SM, YG, JYP, HYBE đầu tư khổng lồ vào đào tạo, sản xuất và marketing toàn cầu; nắm bắt xu hướng thị trường nhanh nhạy và xây dựng cộng đồng fan trung thành.

TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU CỦA SỨC MẠNH MỀM HÀN QUỐC

1. Tác động kinh tế – thương mại

Xuất khẩu văn hóa trực tiếp: Ngành công nghiệp nội dung Hàn Quốc đóng góp tỷ trọng ngày càng lớn vào GDP.

Hiệu ứng lan tỏa: Hallyu thúc đẩy mạnh mẽ các ngành du lịch, thời trang, mỹ phẩm, ẩm thực đóng gói và hàng tiêu dùng; người hâm mộ có xu hướng ưa chuộng sản phẩm Hàn Quốc.

Tăng cường giá trị thương hiệu quốc gia: “Made in Korea” gắn liền với sự sáng tạo, chất lượng và xu hướng.

4.2. Tác động chính trị – ngoại giao

Cải thiện hình ảnh quốc gia: Hình ảnh Hàn Quốc chuyển từ một quốc gia bị tàn phá bởi chiến tranh sang một quốc gia năng động, sáng tạo và giàu bản sắc.

Tạo dựng thiện cảm và ảnh hưởng: Sức hấp dẫn văn hóa giúp Hàn Quốc thuận lợi hơn trong đàm phán ngoại giao, thu hút đầu tư và vận động quốc tế cho các vấn đề như hòa bình trên bán đảo Triều Tiên.

3. Tác động văn hóa – xã hội

Thúc đẩy học tiếng Hàn: Số người học tiếng Hàn trên toàn thế giới tăng mạnh, mở ra cơ hội hợp tác giáo dục và nhân lực.

Định hình xu hướng và lối sống: Phong cách thời trang, làm đẹp, trang trí theo phong cách Hàn Quốc được giới trẻ nhiều nước yêu thích.

Tạo kết nối liên văn hóa: Hallyu trở thành cầu nối để công chúng thế giới tìm hiểu về lịch sử, xã hội và con người Hàn Quốc.

MỞ RỘNG PHẠM VI NGHIÊN CỨU HỌC THUẬT VỀ HALLYU

Trong giới học thuật, Hallyu đã trở thành một đối tượng nghiên cứu liên ngành phong phú:

Truyền thông và văn hóa số: Vai trò của YouTube, TikTok, Netflix trong việc đưa Hallyu vượt qua các biên giới truyền thống.

Kinh tế chính trị quốc tế: Hallyu như một công cụ ngoại giao và nâng cao vị thế quốc gia.

Xã hội học và nhân học: Hiện tượng fandom toàn cầu, bản sắc và sự tiếp nhận văn hóa trong các bối cảnh địa phương.

Ngôn ngữ học: Sự lan tỏa của tiếng Hàn và các từ mượn Hàn Quốc trong những ngôn ngữ khác.

NHỮNG TRANH LUẬN, THÁCH THỨC VÀ BÀI HỌC

1. Tranh luận và phản ứng ngược

Chủ nghĩa tiêu thụ và đồng nhất hóa văn hóa: Nguy cơ làm lu mờ văn hóa bản địa và thúc đẩy tiêu dùng quá mức.

Áp lực ngành công nghiệp và vấn đề đạo đức: Mô hình đào tạo cường độ cao gây áp lực tâm lý cho nghệ sĩ.

Tính bền vững: Khả năng duy trì sức hút dài hạn của Hallyu.

2. Bài học cho các quốc gia

Hàn Quốc cho thấy phát triển sức mạnh mềm đòi hỏi chiến lược dài hạn, nhất quán, kết hợp hài hòa giữa chính sách nhà nước và sáng tạo tư nhân; xây dựng trên bản sắc độc đáo, kể những câu chuyện mang tính phổ quát và tận dụng tối đa công nghệ số.

KẾT LUẬN

Sức mạnh mềm của Hàn Quốc thông qua làn sóng Hallyu là một ví dụ điển hình hoàn hảo về việc một quốc gia có thể tái định vị mình trên bản đồ toàn cầu. Đây là kết quả của tầm nhìn chiến lược, đầu tư nghiêm túc và nguồn nhân lực sáng tạo, cùng khả năng thích ứng với toàn cầu hóa và chuyển đổi số. Từ K-pop, điện ảnh đến ẩm thực và mỹ phẩm, Hallyu chứng minh rằng trong thế kỷ XXI, ảnh hưởng văn hóa là một dạng quyền lực sâu sắc và bền vững.

-------------

Tài liệu tham khảo:

1. Suy ngẫm về Hàn Lưu và Việt Lưu qua ba thậm kỷ quan hệ ngoại giao Viêt-Hàn: Nguyễn Phương trên tạp chí trường ĐH Busan

2. Nye, Joseph S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs.

3. Nye, Joseph S. (2011). The Future of Power. New York: PublicAffairs.

4. Lee, Sangjoon & Nornes, Abé Mark (Eds.). (2015). Hallyu 2.0: The Korean Wave in the Age of Social Media. Ann Arbor: University of Michigan Press.

5. Jin, Dal Yong. (2016). New Korean Wave: Transnational Cultural Power in the Age of Social Media. Urbana: University of Illinois Press.

6. Kim, Youna (Ed.). (2013). The Korean Wave: Korean Media Go Global. London: Routledge.

7. Otmazgin, Nissim & Lyan, Irina. (2014). Hallyu across the Desert: K-pop Fandom in Israel and Palestine. Cross-Currents: East Asian History and Culture Review, 3(1).

8. Choi, JungBong & Maliangkay, Roald (Eds.). (2015). K-pop – The International Rise of the Korean Music Industry. London: Routledge.

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Văn Định0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Giáng0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Cửu Trường0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Công Thuấn0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Đồng0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Thanh Hiếu0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Việt Thắng0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Ái Nhân0

- Các bài viết của (về) tác giả Dương Thu Hương0

- Các bài viết của (về) tác giả Dương Ninh Ninh0