KHI TRUYỀN HÌNH THỂ THAO 'GÁY SỚM' - Tác giả: Bùi Văn Định (Hòa Bình)

 

KHI TRUYỀN HÌNH THỂ THAO

"GÁY SỚM”

(Tác giả Bùi Văn Định)

Có một quy luật quen thuộc trong thể thao: trận đấu chỉ kết thúc khi tiếng còi mãn cuộc vang lên. Thế nhưng, trong nhiều năm, một bộ phận truyền hình thể thao Việt Nam lại thường hành xử như thể chiến thắng đã được định đoạt từ trước. Không khí lễ hội được dựng lên từ rất sớm, các ca khúc chiến thắng vang lên liên tục, trường quay rực rỡ ánh đèn với những màn ca hát, nhảy múa và những lời tung hô đầy cảm xúc. Nhưng rồi chỉ một thất bại trên sân cỏ cũng đủ khiến toàn bộ sự chuẩn bị hoành tráng ấy trở thành một nghịch cảnh cay đắng.

Trận thua 0-3 của U22 Việt Nam trước U22 Thái Lan tại SEA Games 29 ngày 24/8/2017 dưới thời HLV Nguyễn Hữu Thắng là ví dụ tiêu biểu. Không chỉ là một thất bại chuyên môn khiến đội tuyển bị loại ngay từ vòng bảng, đó còn là bài học lớn về cái có thể gọi là "việt vị truyền thông", khi truyền thông chạy quá xa thực tế của bóng đá.

Trong nhiều năm, các chương trình đồng hành như "Cháy cùng SEA Games", "Nóng cùng World Cup" hay những chương trình tương tự được xây dựng chủ yếu theo hướng giải trí nhằm thu hút người xem và doanh thu quảng cáo. Điều này không phải là điều khó hiểu trong truyền hình hiện đại. Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi yếu tố giải trí lấn át hoàn toàn yếu tố chuyên môn.

Thay vì dành phần lớn thời lượng để phân tích chiến thuật, phong độ đối thủ, điểm mạnh, điểm yếu của đội tuyển hay các phương án thi đấu, nhiều chương trình lại tập trung vào các tiết mục ca nhạc, vũ đạo, sự xuất hiện của các cô gái trẻ đẹp với phong cách thời trang bắt mắt. Hình ảnh trở thành công cụ thu hút khán giả nhiều hơn là kiến thức bóng đá. Người xem được dẫn dắt bằng cảm xúc thay vì được cung cấp thông tin và phân tích.

Đáng lo ngại hơn là tâm lý "tính cua trong lỗ". Ngay từ khi giải đấu còn chưa bắt đầu, trường quay đã tràn ngập những lời khẳng định về chiến thắng, những bài hát cổ động như "Việt Nam Ơi" được phát với tần suất dày đặc, tạo nên cảm giác rằng chức vô địch chỉ còn là vấn đề thời gian. Không khí ấy khiến kỳ vọng của công chúng bị đẩy lên mức rất cao, đồng thời vô hình trung tạo thêm áp lực tâm lý đối với chính các cầu thủ.

Khi U22 Việt Nam thất bại nặng nề trước Thái Lan, sự tương phản giữa trường quay và sân cỏ lập tức trở nên chua chát. Chỉ vài giờ trước đó, khán giả còn được chứng kiến một bầu không khí như lễ đăng quang. Nhưng trên thực tế, đội tuyển lại rời giải đấu ngay từ vòng bảng với thất bại 0-3. Sự chuẩn bị quá đà của truyền hình khi ấy không còn mang ý nghĩa cổ vũ mà trở thành biểu tượng của sự lạc quan tếu.

Nếu đặt cách làm này cạnh các kênh thể thao hàng đầu thế giới, sự khác biệt càng rõ ràng.

Tại các đài như Sky Sports hay BBC Sport, trường quay trước và sau trận đấu chủ yếu là nơi của các cựu danh thủ, huấn luyện viên, trọng tài hoặc các chuyên gia chiến thuật. Họ sử dụng đồ họa hiện đại để phân tích cách vận hành chiến thuật, vị trí di chuyển của cầu thủ, nguyên nhân dẫn đến bàn thắng hoặc sai lầm phòng ngự. Nội dung tập trung gần như hoàn toàn vào bóng đá.

Trong khi đó, ở Việt Nam, không ít chương trình lại dành thời lượng đáng kể cho những khách mời nổi tiếng nhưng thiếu kiến thức chuyên môn. Không ít phát biểu cho thấy sự nhầm lẫn về tên cầu thủ, luật thi đấu hoặc lịch sử bóng đá. Những màn trao đổi hời hợt khiến nhiều chuyên gia trong trường quay rơi vào tình huống khó xử khi phải tìm cách "đỡ lời" hoặc chuyển chủ đề. Điều đó vô tình biến một chương trình bình luận thể thao thành một chương trình tạp kỹ.

Những hạn chế ấy không chỉ tồn tại ở SEA Games 2017 mà còn kéo dài nhiều năm sau đó và bùng phát thành cuộc tranh luận lớn tại World Cup 2022.

Phản ứng của khán giả không còn dừng lại ở những lời phàn nàn riêng lẻ. Trên mạng xã hội xuất hiện hàng loạt bài viết, video và ảnh chế chỉ trích các chương trình bình luận có sự tham gia của một số hot girl thiếu kiến thức bóng đá. Có những phát biểu gây tranh cãi vì nhầm lẫn về lịch sử các câu lạc bộ, cầu thủ hoặc đội tuyển quốc gia. Những sai sót vốn có thể chấp nhận trong một chương trình giải trí lại trở nên khó chấp nhận khi xuất hiện trên sóng truyền hình quốc gia trong khuôn khổ một giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh.

Sức ép từ dư luận lớn đến mức ngay từ lượt trận thứ hai vòng bảng World Cup 2022, VTV đã điều chỉnh đáng kể cách tổ chức chương trình. Phần xuất hiện của các hot girl trong các chương trình bình luận được cắt giảm hoặc loại bỏ, thay vào đó là các nữ tuyển thủ quốc gia, trọng tài, cựu cầu thủ, các chuyên gia và những nghệ sĩ có nền tảng kiến thức bóng đá tốt hơn. Đây được xem là một sự thay đổi đáng chú ý sau nhiều năm theo đuổi mô hình giải trí hóa.

Một ví dụ gần đây cho thấy căn bệnh "gáy sớm" không chỉ tồn tại ở các chương trình truyền hình nhiều năm trước mà vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Trước trận đấu giữa đội tuyển Việt Nam và Singapore tại AFF Cup tối qua 31/7/2026, một số bình luận viên của FPT, đơn vị nắm bản quyền truyền hình giải đấu, đã đưa ra những dự đoán đầy tự tin rằng đội tuyển Việt Nam sẽ thắng với cách biệt ít nhất 2 bàn. Những nhận định ấy được trình bày với giọng điệu quả quyết, tạo cảm giác như chiến thắng đã nằm trong tầm tay.

Thế nhưng, diễn biến trên sân cỏ lại hoàn toàn khác. Đội tuyển Việt Nam bị Singapore cầm hòa 0-0 trong một trận đấu bế tắc. Kết quả này một lần nữa nhắc lại quy luật quen thuộc của bóng đá: mọi dự đoán đều chỉ là giả định cho đến khi tiếng còi mãn cuộc vang lên. Sự tự tin thái quá của những người làm truyền hình, nếu không được đặt trên nền tảng phân tích khách quan về tương quan lực lượng, phong độ, chiến thuật và những biến số của trận đấu, rất dễ biến thành sự chủ quan và làm giảm tính chuyên nghiệp của chương trình.

Bình luận viên có quyền đưa ra dự báo, bởi đó là một phần của công việc. Tuy nhiên, dự báo khác với khẳng định. Một nhận định thận trọng, dựa trên các kịch bản có thể xảy ra, sẽ giúp khán giả có cái nhìn đa chiều hơn. Ngược lại, những lời khẳng định chắc nịch về một chiến thắng đậm trước khi bóng lăn không chỉ đẩy kỳ vọng của người hâm mộ lên quá cao mà còn khiến chính người đưa ra nhận định rơi vào thế khó xử khi thực tế diễn ra theo chiều ngược lại.

Thực tế đó cho thấy một bài học quan trọng.

Khán giả truyền hình hiện đại không còn dễ dãi như trước. Họ hoàn toàn có thể tìm kiếm các nội dung giải trí, người đẹp hay các video ngắn trên mạng xã hội. Nhưng khi bật truyền hình để theo dõi một giải đấu thể thao lớn, điều họ mong đợi là kiến thức chuyên môn, những phân tích sắc sảo và sự tôn trọng đối với giá trị của bóng đá.

Việc quá chú trọng vào yếu tố hình thức, lạm dụng các màn biểu diễn ca nhạc, vũ đạo hay những lời tung hô chiến thắng từ khi giải đấu còn chưa ngã ngũ không những không nâng cao chất lượng chương trình mà còn dễ phản tác dụng. Khi kết quả trên sân cỏ không như kỳ vọng, toàn bộ những màn "gáy sớm" ấy lập tức trở thành đối tượng chế giễu của chính khán giả.

SEA Games 2017 là bài học về sự lạc quan quá mức. World Cup 2022 là bài học về việc xem nhẹ kiến thức chuyên môn. Và từ những tranh luận tại các giải đấu lớn cho đến những ví dụ gần đây, có thể thấy một bài học vẫn còn nguyên giá trị: truyền hình thể thao cần nuôi dưỡng văn hóa phân tích thay vì văn hóa tung hô. Khán giả ngày nay không cần những lời tiên đoán đầy cảm tính; điều họ mong muốn là những nhận định có cơ sở, những phân tích khách quan và sự tôn trọng dành cho tính khó lường, vốn là nét hấp dẫn nhất của bóng đá.

Trong bóng đá, không có chiến thắng nào được quyết định bởi ánh đèn trường quay hay những bài hát cổ động. Điều quyết định luôn là những gì diễn ra trên sân cỏ. Truyền hình thể thao, nếu muốn giữ được uy tín lâu dài, cũng cần ghi nhớ một nguyên tắc đơn giản: hãy để chuyên môn dẫn dắt cảm xúc, thay vì để cảm xúc chạy trước sự thật.

*.

BÙI VĂN ĐỊNH

(Giảng viên trường Cao Đẳng Sư Phạm Hòa Bình)

Địa chỉ: Chung cư Dạ Hợp 12 tầng, Tân Thịnh,

thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.

Email: buidinhhb1@gmail.com

Điện thoại: 091 539 65 47

.

 

 

 

 

  ........................................................................................

- Cập nhật theo nguyên bản tác giả gửi ngày 01 tháng 08 năm 2026.

- Ảnh sử dụng minh họa trong bài viết được sưu tầm từ nguồn: internet.

- Bài viết không thể hiện quan điểm của trang Đặng Xuân Xuyến. 

- Vui lòng ghi rõ nguồn dangxuanxuyen.blogspot.com khi trích đăng lại.