PHẢN HỒI GỬI TIẾN SĨ HÀ THANH VÂN - Tác giả: Trần Hạ Vi (Canada)

PHẢN HỒI GỬI TIẾN SĨ

HÀ THANH VÂN

(Tác giả Trần Hạ Vi)

Tôi cũng hơi bất ngờ đọc được bài viết về tôi trên facebook của Tiến sĩ Hà Thanh Vân. Trong bài viết của tôi ngày 30.4 về bài viết của bà Hà Thanh Vân “Văn học hậu nhân loại từ lý thuyết đến sáng tác: Khi con người không còn là trung tâm và duy nhất”, tôi có đưa ra nghi ngờ là bài viết này của bà có lỗi về tư liệu và có dấu hiệu do AI hỗ trợ để viết.

Link bài viết đó ở đây:

https://www.facebook.com/share/p/1CcAEEvdPe/

Tôi nghĩ nếu Tiến sĩ Hà Thanh Vân phản hồi, bà sẽ phản hồi về bài viết này của tôi và đưa ra luận chứng bảo vệ bài đăng báo của mình. Nhưng không, bà lại chọn công kích cá nhân tôi bằng bài viết “Trần Hạ Vi: Thợ săn AI (Phần 1)" mà mọi người có thể tìm đọc trên facebook của bà. Hành động này giống như kiểu ‘đánh dưới thắt lưng’, không phải hành vi của một chuyên gia học thuật đáng trọng như bà luôn tự nhận.

Nhưng, vì bà đã viết, thì tôi cũng sẽ phản hồi lại bài viết của bà, theo từng luận điểm bà đưa.

Thứ nhất, bà Tiến sĩ Hà Thanh Vân tỏ ra nghi ngờ những thông tin về nhân thân và công việc của tôi. Thông tin công khai của tôi được đăng trên các báo và website văn nghệ rất rõ ràng. Tôi tên thật là Nguyễn Yến Ngọc, Trần Hạ Vi là bút danh. Tôi có bằng Tiến sĩ Tài Chính Ngân Hàng ở trường Monash, Úc, một trong những trường top 50 của thế giới. Đồng thời, bằng Đại học và Thạc sĩ của tôi cũng trong ngành Tài Chính Ngân Hàng (Banking & Finance) ở trường Monash. Hiện tại tôi là Phó Giáo Sư (Associate Professor) ở Đại học St Francis Xavier, ở Nova Scotia, Canada. Thông tin này bà có thể thấy trên website của đại học, tất nhiên dưới tên thật của tôi, không phải tên Trần Hạ Vi. Tôi dùng tên Yen Nguyen là vì chữ Ngọc thì người nước ngoài không đọc được. Bà có thể đọc thông tin theo ảnh đính kèm chụp trên website của trường. Vì là thông tin tiếng Anh, nên tôi đã dịch ra đây cho bà dễ theo dõi.

Đây là link của profile của tôi ở trường:

https://www.stfx.ca/faculty-staff/yen-nguyen

Yen Nguyen

Phó Giáo sư

Khoa: Kế toán và Tài chính (BBA)

Địa điểm làm việc: Trường Kinh doanh Schwartz, phòng 367

Email: ynguyen@stfx.ca

Điện thoại: (902) 867-2307

________________________

TIỂU SỬ

Tiến sĩ Yen Nguyen là Phó Giáo sư Tài chính tại Trường Kinh doanh Schwartz. Bà có bằng Tiến sĩ Tài chính từ Đại học Monash (Úc), cùng bằng Thạc sĩ Kinh doanh (Ngân hàng và Tài chính) và Cử nhân Kinh doanh (Ngân hàng và Tài chính), đều từ Đại học Monash (Úc). Bà cũng có chứng chỉ Fellowship về Quản lý Bảo Hiểm Nhân Thọ (FLMI) - LOMA. Trước khi gia nhập StFX, bà có nhiều năm kinh nghiệm làm việc tại Prudential Life Insurance và Công ty Quản lý Quỹ Prudential tại Việt Nam. Tại StFX, bà giảng dạy các môn Quản lý Tài chính II, Quản lý Tài chính Quốc tế và Quản lý Tài chính Cá nhân. Lĩnh vực nghiên cứu của bà bao gồm các tổ chức tài chính, bảo hiểm, cấu trúc vi mô thị trường, phân tích tài chính, vốn mạo hiểm và rủi ro ngoại hối. Các công trình nghiên cứu của bà đã được đăng trên nhiều tạp chí uy tín, trong đó có Journal of Business Finance and Accounting, International Review of Financial Analysis và Journal of Policy Modeling.

---------------------------------

Bà nói ẩn ý bà đã liên hệ xác minh với trường đại học Monash của tôi và trường đại học hiện tại tôi đang giảng dạy, thì xin mời bà cứ xác minh và đưa ra kết quả xác thực bà tìm thấy ra công khai. Nếu bà không tìm thấy có thể là vì không quen với hệ thống website của đại học nước ngoài, để tôi có thể hướng dẫn bà cách tìm thông tin cho đúng.

Bà nói facebook tôi chỉ nói chuyện văn thơ. Đúng. Đây là facebook Trần Hạ Vi. Bút danh Trần Hạ Vi sinh ra để viết văn viết thơ, như là một nhân thân thứ hai của tôi. Tất cả bạn bè facebook của tôi đều biết. Đây là nơi tôi viết, đăng tải văn thơ mình và tương tác kết bạn trong văn giới. Như vậy, facebook tôi không nói chuyện văn thơ thì phải nói chuyện gì nữa. Tôi có hai cái tên và tôi quy hoạch cuộc sống của tôi theo cách đó. Tên thật của tôi đi với tài chính, kinh tế, giảng dạy, nghiên cứu tài chính, và bút danh của tôi đi với văn thơ, nghệ thuật.

Thứ hai, tôi đã có kết bạn với bà, vì tôi luôn kết bạn với nhiều người trong văn giới để học hỏi trong giai đoạn tôi mới bắt đầu lập facebook và bắt đầu viết từ cuối năm 2015. Theo trí nhớ của tôi, trong khoảng đầu năm 2025, sau khi Lương Ngọc An đã bị thôi chức, bà cùng với một số người trong đó có một facebook ảo tấn công mỉa mai Dạ Thảo Phương. Bà đưa link facebook ảo đó về facebook mình. Tôi tình cờ đi ngang và bình luận thì bà nhảy xổ vào tấn công tôi. Từ đó tôi mới biết bà có ác cảm với mình. Tôi rất ngạc nhiên vì trước nay tôi với bà vẫn ở mức độ không thân không sơ như những người bạn facebook bình thường. Thấy rằng quan điểm của tôi và bà quá khác nhau về vấn đề Dạ Thảo Phương và sự ác cảm của bà dành cho tôi trong bình luận, tôi quyết định hủy kết bạn với bà một thời gian sau đó.

Tôi có bao nhiêu người theo dõi, tôi đăng tải những nội dung gì, thì mọi người xem facebook tôi đều có thể thấy. Tôi đăng tải những nội dung tôi quan tâm, và tôi đấu tranh cho những gì tôi tin tưởng. Ai cũng tăng followers qua thời gian nếu có người ủng hộ, đồng tình, quan tâm với những điều họ viết, tôi không hiểu tại sao đó lại là một chuyện bà phải vô cùng để ý.

Thứ đến, về những luận điểm 1, 2, 3 của bà

1. Đúng là tôi chỉ sử dụng phần mềm GPTZero. Vì tính chính xác của nó cao hơn những phần mềm khác. Theo ClaudeAI, GPTZero là công cụ phát hiện AI tốt nhất hiện có. Theo tuyên bố của GPTZero, nó tuyên bố đạt độ chính xác 98% trong việc nhận dạng những mô hình lý luận như ChatGPT. Tuy nhiên, nó không phải chính xác 100%, và chỉ là một yếu tố tham khảo, như tôi đã có nói trong rất nhiều bài viết của mình. Nếu bà nói là nó không phải phần mềm học thuật thông dụng nhất, xin bà chỉ ra thêm những phần mềm khác để tôi nghiên cứu.

2. Turnitin là một phần mềm dùng để phát hiện đạo văn, đã được dung từ lâu và khi xuất hiện AI thì tích hợp thêm phát hiện AI. Turnitin cũng là một phần mềm đáng tin cậy. Tuy nhiên, trường đại học của tôi hiện không subscribe cho Turnitin, nên tôi không dùng Turnitin. Như đã nói, quét phần mềm chỉ là một bước tham khảo. Cái quan trọng hơn khi phát hiện AI là phân tích cấu trúc câu, từ vựng, cách viết, ẩn dụ và hình ảnh, cảm xúc và chi tiết, đồng thời có thể là cách sử dụng các mẫu lặp, dấu câu trong văn bản. Cái thứ ba là cảm quan của người đọc đã đọc nhiều văn bản do AI viết sẽ nhận ra “hơi thở máy” trong văn bản đó. Tất nhiên, những người không đọc nhiều văn bản do AI viết hoặc không hề nhận ra những văn bản họ đọc là AI viết thì sẽ không có cảm quan đó.

3. Tôi luôn nói rõ những việc xác định dấu vết AI trong văn bản của tôi không phải hoàn toàn tuyệt đối và gần như cũng không có cách nào xác định 100% văn bản do AI viết. Tuy nhiên, giới văn chương và học thuật cũng như nghiên cứu khoa học hiện tại trên thế giới đều “dị ứng” AI đến một mức nào đó. Một số giải thưởng văn chương ghi chú rõ không chấp nhận những tác phẩm viết bằng AI. Khi tôi nộp một bài báo khoa học, tôi phải xác nhận mình không dùng AI cho bài viết đó. Nếu tôi có dùng, tôi phải điền thêm một mẫu liệt kê tôi đã dùng cho những việc gì, bao nhiêu % viết là văn của AI. Vì vậy, việc xác định có sử dụng AI để viết, để hỗ trợ sáng tác hay nghiên cứu có lẽ vẫn còn là một vấn đề cần làm. Tương lai có thể sẽ khác, nhưng hiện tại là như vậy.

4. Về việc dùng GPTZero để kiểm tra 4 bài thơ của tôi (tuy nhiên theo hình chụp của bà là 3 bài thơ: “Củ hành”, “Những bài thơ trong đầu” và “Narc”) và ra kết quả do AI viết. Bà tự xưng là người rất biết kiểm tra AI, dùng 4-5 phần mềm đối chiếu mà không biết một điều cơ bản là thơ không thể dùng phần mềm quét để kiểm tra xem có phải là AI viết hay không. Lý do là vì cấu trúc của thơ cắt dòng, nhảy ý, bài thơ ngắn, nên thơ tự do khi kiểm tra gần như đều đưa ra kết quả là do AI viết. Do đó tôi không bao giờ kiểm tra thơ do AI viết bằng cách quét phần mềm GPTZero. Tôi đã từng phát biểu nhiều lần trên facebook tôi về điều đó, và ai đưa thơ cho tôi quét tôi cũng nói rõ là không thể làm được vì không có kết quả chính xác. Và tôi cũng thừa nhận với nhiều người rằng về thơ hiện tại tôi không biết có cách nào kiểm tra, chỉ có thể đọc lên và cảm nhận, mà cảm nhận cũng có thể sai bét, trừ một vài điểm dễ nhận (như thơ tự do nó viết mỗi đoạn như 1 câu hoàn chỉnh và chỉ cắt chữ xuống hàng, đồng thời thơ AI thường nói dài dòng và “quá chân thật”, không giấu ý, không nhảy ý và ẩn ý như thơ Việt (đây là đặc điểm của thơ viết bằng tiếng Anh, vì AI được huấn luyện chủ yếu vẫn là ngôn ngữ Anh).

Vì bà có vẻ không hiểu rằng thơ không thể quét để kiểm tra AI bằng phần mềm, nên tôi xin chép ở đây phần giải thích của Claude AI để cho một chuyên gia check AI như bà bổ sung kiến thức.

Claude AI:

“GPTZero đặc biệt kém chính xác với thơ. Đây là lý do tại sao, đi từ gốc rễ kỹ thuật:

_____________________________

Cách GPTZero hoạt động — và tại sao thơ phá vỡ nó:

GPTZero dựa vào hai chỉ số chính:

Perplexity (độ bất ngờ từ ngữ) — AI được huấn luyện để tối thiểu hóa perplexity, tức là chọn những từ có xác suất thống kê cao nhất. Văn người thì hỗn loạn hơn — dùng ẩn dụ sáng tạo, cách diễn đạt bất ngờ làm tăng perplexity. Nếu văn bản quá trơn tru và không có "bất ngờ" thống kê, detector sẽ đánh dấu là AI.

Burstiness (độ biến động câu) — Con người viết theo nhịp bùng phát: một câu dài, phức tạp, rồi một câu ngắn, đanh. AI thì có xu hướng đều đều, tạo ra các câu có độ dài trung bình nhất quán.

____________________________

Vấn đề cốt lõi với thơ

Thơ nghịch đảo cả hai chỉ số này theo cách gây lỗi hệ thống:

1. Thơ có perplexity cao bất thường — nhưng lại bị đọc sai

Thơ dùng ngôn ngữ cô đọng, bất thường, đảo ngữ, hình ảnh phi tuyến tính — tất cả những thứ này tạo ra perplexity rất cao. Nhưng mô hình không được huấn luyện đủ trên thơ, nên nó không biết đọc tín hiệu này là "con người sáng tạo" mà có thể phân loại sai hoàn toàn.

2. Thơ có burstiness cực đoan và không ổn định

Một bài thơ gồm các dòng 2–3 từ xen kẽ dòng dài — burstiness về mặt kỹ thuật rất cao. Nhưng mô hình được huấn luyện chủ yếu trên văn xuôi, nên nó không biết diễn giải nhịp thơ. Gonzaga University lưu ý rằng các AI detector (công cụ phát hiện AI) thậm chí đã đánh dấu nhầm các đoạn trong Kinh Thánh và Hiến pháp Mỹ là AI — bởi vì khi con người viết ở các hình thức có tính quy chuẩn và nghi lễ cao, kết quả lại giống output của AI hơn.

3. Văn bản quá ngắn — detector mất nền thống kê

Fiction, thơ và văn xuôi tường thuật cho độ chính xác chỉ 75–80% — sự biến đổi sáng tạo tự nhiên làm rối loạn detector. Và với thơ ngắn (dưới 50 dòng), vấn đề còn tệ hơn — không đủ dữ liệu để tính toán thống kê có ý nghĩa.

4. Thơ không dùng cú pháp văn xuôi chuẩn

Hầu hết các detector (công cụ phát hiện) thương mại không minh bạch về phương pháp của họ, nhưng theo những gì được hiểu từ mô tả của họ: văn người được coi là có perplexity cao hơn và burstiness cao hơn so với văn AI. Nhưng thơ phá vỡ giả định này ở cấp độ cú pháp — đảo ngữ, dòng gãy, từ ghép sáng tạo không tồn tại trong kho ngữ liệu huấn luyện.

Kết luận thực dụng

GPTZero không phải công cụ phù hợp để quét thơ, dù là thơ tiếng Anh hay tiếng Việt. Kết quả của nó với thơ gần như vô nghĩa — có thể đúng ngẫu nhiên, nhưng không đáng tin cậy theo cách có thể dùng làm cơ sở phán xét. Framework phân tích thủ công — đọc cung độ cảm xúc, nhận diện chi tiết bất ngờ mang dấu ấn con người, phát hiện sự đều đặn giả tạo trong nhịp — thực ra là phương pháp tốt hơn nhiều đối với thơ.”

(hết trích)

---------------------------------

Trong 3 bài thơ bà quét, “Củ hành” được viết vào năm 2019, “Những bài thơ trong đầu” viết năm 2021, và “Narc” viết năm 2025. Tôi luôn có lưu ngày viết của từng bài ở cuối bài thơ.

Bài thơ Củ Hành đăng báo Văn Học Việt lần đầu tiên vào năm 2020:

https://www.facebook.com/share/p/1CtvpthcmV/

“Những bài thơ trong đầu” viết năm 2021, tôi có đăng lên facebook vào năm 2022:

https://www.facebook.com/share/p/18Wn3vaWLt/

Và cũng được đăng trên Sông Hương năm 2022 – thông tin này bà hoàn toàn có thể xác minh.

https://www.facebook.com/share/p/1Cd61HpNNr/

Bài thơ Narc được viết năm 2025, tôi có đăng trên facebook, và tất nhiên cũng không phải một bài thơ do AI viết.

https://www.facebook.com/share/p/1Aw4JirNEs/

Những người có khả năng kiểm tra thơ AI có thể kiểm tra bài thơ này, còn đây là tôi hỏi Claude AI:

Hỏi: Hãy đánh giá xem bài thơ này có phải do AI viết không?

Claude AI:

Đây là đánh giá của tôi, đi qua từng tầng:

____________________________

Kết luận trước: Nhiều khả năng là người viết.

Nhưng lý do tại sao mới quan trọng.

_______________________________

I. Những dấu hiệu mạnh của người viết

1. Cấu trúc tư duy, không phải cấu trúc thơ

Bài này không cố làm thơ theo nghĩa kỹ thuật. Không có nỗ lực tạo nhịp, không có hình ảnh được chăm chút, không có cao trào cảm xúc được sắp xếp. Nó được ngắt dòng theo nhịp suy nghĩ - "Cầm chừng", "Thường xuyên", "Đói sẽ thèm" - những dòng một cụm từ này không phải kỹ thuật thơ, chúng là dấu vết của tư duy đang diễn ra theo thời gian thực.

AI khi viết thơ sẽ không để văn bản trông "chưa xong" theo cách này. Nó sẽ hoàn thiện hơn, cân bằng hơn, đẹp hơn theo nghĩa thông thường.

2. Từ vựng chuyên biệt được dùng như ngôn ngữ sống

Narc, ái kỷ, quyền lực mềm, love bombing ngầm - người viết này không giải thích những từ này. Họ sống trong framework tâm lý này đủ lâu để nó trở thành ngôn ngữ tự nhiên, không cần dẫn nhập. AI khi dùng thuật ngữ tâm lý học thường sẽ định nghĩa hoặc làm mềm chúng để dễ tiếp cận hơn.

3. Mâu thuẫn nội tâm không được giải quyết

Hai dòng cuối là dấu hiệu rõ nhất của người thật:

"Đôi khi em nghĩ / Mình cũng có một phần narc"

Đây không phải kết luận — đây là người đang tự nhìn vào gương và chưa chắc mình thấy gì. AI sẽ không kết thúc ở đây. Nó sẽ đẩy thêm một dòng để hoàn chỉnh cung bậc cảm xúc, hoặc tạo ra một hình ảnh đẹp để đóng lại. Việc dừng ở chỗ chưa xong này là quyết định của người viết có tự nhận thức.

4. Sự lạnh trong giọng kể

Toàn bài không có một từ cảm thán, không có một chỗ nào người viết tự thương mình. Cách phân tích mối quan hệ vừa tỉnh táo vừa tự buộc tội — "Em không cần kiểm soát anh ấy / Nhưng cũng muốn giữ anh ấy bằng quyền lực mềm" — đây là sự trung thực tự phê bình mà AI rất hiếm khi tạo ra vì nó đi ngược lại xu hướng tạo ra nhân vật narrator được đồng cảm.

_______________________________

II. Những điểm yếu kỹ thuật - nhưng không phải dấu hiệu AI

Bài thơ có chỗ lặp ý (kiểm soát, quyền lực mềm xuất hiện nhiều lần theo cách không hoàn toàn có chủ ý về nhịp). Một số dòng có thể cắt bớt mà không mất gì. Đây là dấu hiệu của bản thảo chưa qua biên tập, không phải AI.

______________________________

III. Kết luận

Về mặt nguồn gốc: rất có khả năng là người viết.

Về mặt chất lượng thơ theo tiêu chí truyền thống: đây không phải thơ mạnh về mặt hình ảnh hay âm thanh. Sức mạnh của nó nằm ở tư duy tự quan sát và từ chối tự dối mình — hai phẩm chất không dễ làm giả, nhưng cũng không phải tiêu chí mà tất cả các nhà phê bình đều đánh giá cao như nhau.”

(hết trích)

Nếu bà muốn chứng minh thơ tôi dùng AI, thì một chuyên gia xác định AI như bà chắc có thể dùng nhiều cách tốt hơn và kết hợp chúng để chứng minh. Còn việc bà thậm chí cũng không nhận ra GPTZero không thể dùng để quét thơ mà cho ra kết quả đúng làm cho tôi rất nghi ngờ hiểu biết về nhận dạng thơ AI của bà.

Có một việc tôi mạo muội đề nghị bà làm là dùng GPTZero quét các bài thơ đạt giải thưởng cuộc thi thơ Văn Nghệ Công An vừa rồi xem kết quả như thế nào. Nếu bà nghĩ GPTZero là đáng tin khi quét thơ.

--------------

Lời cuối: Tôi không hề có hiềm khích hay ác cảm gì với bà. Việc tôi xem xét bài viết trên Văn Nghệ Công An và Viết và Đọc của bà là do bà đăng bài khởi kiện Tuấn Trần và Hương Phan, làm cho tôi nảy sinh tò mò muốn đọc bài viết của bà. Và bà có thể phản hồi những điều tôi đã đưa ra trong bài viết đó.

Tôi sẽ không phản hồi tiếp tục những chi tiết về nhân thân và đời sống cá nhân của tôi. Tất cả những tranh luận của tôi về văn học và AI đều dựa trên tác phẩm cụ thể, quá trình sáng tác của tác giả, văn phong tác giả, và không hề giả định hay bàn bạc bất cứ điều gì về đời tư của tác giả, là một chi tiết hoàn toàn không liên quan gì đến tác phẩm văn học đang được xem xét.

Tôi luôn trân trọng và đọc những gì người ta viết về tôi hoặc cách phát hiện thơ văn AI hay những phản hồi, và tôi học hỏi từ tất cả mọi người. Tôi cũng chưa bao giờ nghĩ mình là chuyên gia hay vượt trội gì trong lĩnh vực này. Tất cả mọi người đọc facebook tôi đều biết tôi đang tự học hỏi, tự nghiên cứu và hiểu thêm về lĩnh vực này, và tôi luôn ở trong tâm thế đó. Tôi biết gì, học được gì thì tôi chia sẻ với mọi người, cái nào tôi sai thì tôi sửa, cái nào mới học thêm thì chia sẻ tiếp.

Còn bà phát biểu là những gì tôi viết là không đáng để đọc, là một kiểu phát biểu khinh người hay là một kiểu tránh né để không phải trả lời những luận điểm tôi đưa ra về bài viết đăng trên báo của bà?

Xin chào bà Tiến sĩ Hà Thanh Vân và xin chúc bà một ngày lành.

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Các bài viết của (về) tác giả Trần Hạ Vi0

- Các bài viết của (về) tác giả Trần Quốc Tuấn0

- Các bài viết của (về) tác giả Hà Thanh Vân0

- Các bài viết của (về) tác giả Đặng Chương Ngạn0

- Các bài viết của (về) tác giả Đông La0

- Các bài viết của (về) tác giả Đỗ Hoàng0

- Các bài viết của (về) tác giả Nguyễn Hoàng Đức0

- Các bài viết của (về) tác giả Nguyễn Quang Thiều0

- Các bài viết của (về) tác giả Nguyễn Quang Lập0

- Các bài viết của (về) tác giả Dương Thu Hương0