VĂN CHƯƠNG
MẶT SẤP MẶT NGỬA
Giữa thế giới văn nghệ vốn dĩ nhiều tầng nấc và cũng không ít
phù hoa, bài viết của Đặng Xuân Xuyến không đơn thuần là một trang nhật ký sự
kiện, mà thực chất là một cuộc phẫu thuật tâm lý trần trụi. Qua từng lời thoại,
từng phản ứng đời thường, tác giả đã bóc trần một sự thật cay đắng về tình đời,
tình người, nơi chiếc mặt nạ danh giá của chữ nghĩa bị lột bỏ để lộ ra sự tương
phản sâu sắc giữa một bên là nhân cách đểu giả, cơ hội và một bên là tấm lòng
thật thà, cao thượng đến đáng thương.
Nhân vật Nguyễn Đăng Hành hiện lên xuyên suốt câu chuyện không
phải với tư cách của một nghệ sĩ ngông nghênh chân chính, mà là hình mẫu điển
hình của một kẻ cơ hội và lật lọng. Sự đểu giả của người đàn ông này được tính
toán một cách tinh vi dưới danh nghĩa của sự khôn ngoan trải đời. Lời tự thú về
việc đi đâu cũng vồn vã tôn người khác làm “sư
phụ” để “cho họ sướng ngất ngây”
đã bóc trần một lối sống thực dụng, biến những bậc tiền bối thành công cụ để
trục lợi lòng tin. Ông Hành thản nhiên thừa nhận: “Mình mất gì đâu ngoài lời khen mà lại được họ quý. Chú cứ thẳng ruột
ngựa như thế sẽ bị nhiều người ghét lắm...”. Câu nói ấy cho thấy ông không
hề kính trọng ai, mà chỉ dùng những lời xưng tụng rổn rảng làm lá chắn ngoại
giao. Đáng sợ hơn, bản chất “ném đá giấu
tay” của Nguyễn Đăng Hành lộ rõ qua việc ông ngấm ngầm viết những bình luận
đổ dầu vào lửa sau lưng, cố tình kích động hiềm khích để phá hoại mối quan hệ
bè bạn của chính người đang ngồi tiếp đón mình, khiến người khác phải trách móc
tác giả: “Nó trách là bạn của em sao anh
lại comment những câu đổ dầu vào lửa để Nguyên Lạc thêm tức em”. Đỉnh điểm
của sự tráo trở chính là thái độ lật lọng trước sau bất nhất. Khi ở không gian
riêng tư, ông cười hề hề tự đắc, chê bạn viết nhẹ tay: “Chú là thằng nhát gan. Sợ bị nghe chửi lây nên cố tình viết nhẹ đi...
Thôi, chú cứ đưa bài này lên trang đi”. Nhưng ngay khi đứng trước mặt đám
đông, ông sẵn sàng quày quả trách móc, đổ vấy mọi tội lỗi lên đầu bạn để đóng
vai nạn nhân vô tội: “Chú viết “Tưng
tửng” như thế hại anh quá. Nhiều người hiểu sai nói anh thế này thế kia”.
Lối hành xử ấy không có bóng dáng của một bậc phong nhã, mà chỉ có sự đớn hèn
của một kẻ sẵn sàng chà đạp lên lòng tốt của tri kỷ để bảo toàn thể diện giả
tạo của bản thân.
Đối lập hoàn toàn với sự lọc lọi, biến báo ấy là chân dung của
Đặng Xuân Xuyến – một người đàn ông thật thà và mang một nhân cách cao thượng
đến mức chịu nhiều thua thiệt. Trong một xã hội văn chương đầy rẫy những khen
chê mang tính đổi chác, ông viết chỉ để mua vui cho mình nhưng lại giữ một thái
độ vô cùng nghiêm túc với sự thật và sự tử tế. Lòng cao thượng của ông thể hiện
ở cách ông âm thầm bảo vệ bạn mình. Dù biết Nguyễn Đăng Hành có những hành vi
thất lễ, xúc phạm đến bậc tiền bối khi viết về chân dung văn học, ông vẫn lặng
lẽ dùng quyền biên tập để cắt bỏ, đi nhờ vả các trang mạng sửa lại nhằm giữ gìn
chút uy tín sót lại cho bạn mà không một lời kể công: “Em đọc lại thấy bài viết “có chuyện” nên đã cắt bỏ những đoạn anh “thất
lễ” với chú Khôi và nhờ các trang mạng đã đăng sửa lại... em không nói lại”.
Khi bị bạn lật lọng đổ oan trước mặt đồng nghiệp, hay khi phát hiện bạn chính
là kẻ đứng sau những lời đâm chọc ly gián, Đặng Xuân Xuyến không chọn cách ăn
miếng trả miếng. Sự bộc trực và trọng tình nghĩa đã đẩy ông vào một bi kịch của
lòng tốt: ông cuống cuồng lo lắng, gọi hơn hai mươi cuộc điện thoại suốt đêm
ngày chỉ vì sợ bạn gặp chuyện chẳng lành sau một cơn dỗi hờn ích kỷ. Nỗi dằn
vặt khôn nguôi và câu hỏi đau đáu ở cuối bài viết: “Thắc mắc mãi câu hỏi tại sao trước sau anh lại bất nhất như thế mà đến
giờ tôi vẫn chưa tìm được câu trả lời...” chính là vết thương lòng của một
người quá thật thà, một tâm hồn trong sạch mãi mãi không thể hiểu nổi tại sao
người mình đối xử hết lòng lại có thể sống một cuộc đời hai mặt, tráo trở đến
như vậy.
Sự xuất hiện của các nhân vật vệ tinh xung quanh càng làm đậm
nét thêm bức tranh tương phản này nhờ vào những góc nhìn chuẩn mực đạo đức.
Đáng chú ý nhất là Nguyễn Khôi, một nhà văn vốn mang cốt cách hòa nhã nhưng lại
vô cùng thẳng thắn. Ông sở hữu một tuệ nhãn sắc sảo, có thể nhìn thấu tâm can
và lột trần mọi lớp ngụy trang giả dối. Khi đối diện với diện mạo của kẻ cơ
hội, ông không ngần ngại, không kiêng dè mà mắng thẳng mặt kẻ trục lợi lòng tin
bằng lời phán xét đanh thép nhất: “Bác ấy
chửi anh là thằng lưu manh”. Cái mắng của Nguyễn Khôi chính là cái tát của
sự thật giáng vào lối sống hai mặt của Nguyễn Đăng Hành. Bên cạnh đó, sự xuất
hiện của chú Nguyễn Bàng lại đem đến một làn gió của sự tử tế, hòa nhã, đóng
vai trò như một người cầm cân đạo đức trong giới. Lời nhắc nhở của Nguyễn Bàng
về bài viết của ông Hành: “Chú Nguyễn
Bàng bảo anh viết về chú Nguyễn Khôi như thế là không ổn” thể hiện một thái
độ chừng mực, nghiêm túc, đứng về phía lẽ phải để bảo vệ những giá trị tôn ti
trật tự văn hóa trước thói ngông nghênh vô lối.
Sự bộc trực, chuẩn mực của hai ông hoàn toàn tương phản với một
Chử Văn Long hiện lên với lối sống tránh né, lươn lẹo đặc trưng của một kẻ bằng
mặt không bằng lòng. Sau lưng thì miệt thị, hạ thấp thơ văn của đàn em: “Bác Chử Văn Long chê thằng Xuyến biết gì về
thơ văn mà ngồi bàn luận với nó. Thơ của nó là thứ thơ vớ vẩn...”, nhưng
trước mặt lại đi bình luận khen ngợi các bài như “Bạn Quan”, “Quê
Nghèo”. Để rồi khi bị Nguyễn Đăng Hành đưa ra ánh sáng, ép phải “trung thực” nói lại những lời “đã nhận xét
về thơ Đặng Xuân Xuyến”, ông Long chọn cách im lặng hèn nhát, để mặc người
thật thà phải đứng ra gạt đi nhằm đỡ lời cho mình. Song song với đó, lời mắng
đầy trách nhiệm, tràn trề tình thương nghề nghiệp của nhà thơ Cầm Sơn gửi cho
Đặng Xuân Xuyến: “Anh khuyên chú không
nên viết truyện kiểu này nữa. Đừng làm nhỏ mình đi!” lại càng quý giá. Nó
thẳng, nó thật, khác xa với những lời khen bôi mỡ, giả tạo của Nguyễn Đăng Hành
hay sự bằng mặt không bằng lòng của Chử Văn Long. Tất cả những mảnh ghép ấy tạo
nên một hệ sinh thái đầy nhiễu nhương, nơi cái thật và cái giả, sự cao thượng
và lòng tiểu nhân va đập vào nhau chan chát.
Nhìn lại toàn bộ câu chuyện, cái gọi là “Chuyện cũ chưa cũ” thực
chất là một lời cảnh tỉnh sâu sắc về nhân tình thế thái. Qua ngòi bút bộc trực
của Đặng Xuân Xuyến, người đọc không chỉ thấy một giai thoại văn nghệ, mà thấy
một bài học cay đắng về lòng tin đặt sai chỗ. Nó để lại một dư vị xót xa khi
nhận ra rằng, trong cuộc đời này, những người thật thà, tử tế và cao thượng đôi
khi lại phải gánh chịu nhiều tổn thương nhất, chỉ vì họ không bao giờ trang bị
cho mình sự mưu mô để đề phòng những kẻ đểu giả nhân danh tình bạn.
--------------------------------
CHUYỆN CŨ CHƯA CŨ
Một ngày cuối tháng 6 năm
2020, Nguyễn Đăng Hành bảo tôi: Chú làm bài cho Tết âm lịch như “Tưng tửng 7
chuyện...” đi. Tôi mặc cả: - Nhưng anh là nhân vật chính và em sẽ kể thật đến
90%. Nguyễn Đăng Hành cười: - Chú vô tư đi. Anh nghe chửi quen rồi.
Ừ thì viết, nhưng sợ dớp
của “Tưng
Tửng 7 Chuyện Cùng Nguyễn Đăng Hành” nên viết được vài chuyện, tôi dừng
lại, hôm nay post lên đây một chuyện, tạm đặt tiêu đề là CHUYỆN CŨ CHƯA CŨ, nếu
nhà thơ Nguyễn Đăng Hành (người có sở thích dị biệt: thích kể chuyện xấu của
mình để nghe thiên hạ chửi) đọc mà không phản đối chuyện kể thật quá thì tôi sẽ
viết đủ 10 chuyện như đã thống nhất với anh.
*
Sáng ngày 07 tháng 07 năm
2019, tầm 9 giờ anh đến nhà tôi ở phố Nguyễn Văn Trỗi theo lời hẹn.
Bắt tay anh, tôi nói: -
Em có mời anh Đỗ Hoàng. Chốc gặp nhau, anh có ngại không?. Thoáng chút bối rối
nhưng cũng rất nhanh nét mặt anh tươi trở lại: - "Không sao! Chuyện thật người thật thì có gì
tớ phải ngại.", rồi chậm chậm bước lên tầng. Vừa gặp Đỗ Hoàng, anh đã
quày quả trách tôi: -"Chú viết “Tưng
tửng” như thế hại anh quá. Nhiều người hiểu sai nói anh thế này thế kia.".
Tôi ngớ người, phân trần: - Em viết nhẹ đi rất nhiều so với lời anh nói.
Anh mắng em hèn, không dám trich dẫn 100% lời anh vì sợ mọi người chửi, sao giờ
trước mặt mọi người anh lại trách em?!. Không trả lời tôi, anh cười rất tươi
với nhà thơ Đỗ Hoàng, giọng rổn rảng: -"Anh Đỗ Hoàng, bác Chử Văn Long, bác Nguyễn Khôi là 3 sư phụ em rất kính
trọng! Đời em chỉ tôn kính 3 sư phụ đây thôi!". Rồi vồn vã chuyển đề
tài thăm hỏi, luận bàn thơ phú. Tôi tròn mắt nhìn anh: chẳng có lẽ tôi đang
nghe nhầm?
Tôi nhớ, lần đầu anh rủ
nhà thơ Hoàng Xuân Họa đến nhà tôi, anh cảm động giới thiệu: -"Thầy Họa là sư phụ tớ rất tôn kính! Thầy dạy
tớ nhiều chiêu thức làm thơ lắm. Tớ rất biết ơn sư phụ!". Ở làng Đá,
hơn một lần anh quả quyết: -"Anh
chơi với nhiều nhà thơ nhưng nói thật chỉ bác Văn Thùy đây mới đáng để anh tôn
làm sư phụ.". Rồi với nhà thơ Nguyễn Thanh Lâm, anh cũng cao giọng:
-"Thầy Lâm là nhà “Hà Nội học” và là
sư phụ kính trọng của anh!". Rồi nữa: -"Anh may mắn kết giao với nhà thơ Phạm Tiến Duật, được ông dạy nhiều
chiêu thức làm thơ. Dù luôn chửi thơ anh không xứng thơ câu lạc bộ nhưng duy
nhất ông mới đáng là sư phụ của anh!"... Phải đến hơn tiếng đồng hồ
tôi mới vỡ lẽ vì nhớ ra lần anh bị nhà thơ Nguyễn Khôi mắng là thằng lưu manh,
anh đã tâm sự: - “Bác Khôi khôn lắm,
không chê ai vì không muốn mất lòng ai. Anh thì khác, ai anh cũng tôn làm sư
phụ, cho họ sướng ngất ngây. Mình mất gì đâu ngoài lời khen mà lại được họ quý.
Chú cứ thẳng ruột ngựa như thế sẽ bị nhiều người ghét lắm...”.
Cũng trưa đó, khi bàn về
chuyện khen chê, tôi nói nhỏ với anh: -“Em
viết truyện ngắn “Cô Sướng Cưới Vợ”
tặng vợ chồng cậu em con dì, khi gửi anh Cầm Sơn đăng trên Văn Nghệ Công Nhân,
anh ấy gửi email mắng em: -“Anh khuyên chú không nên viết truyện kiểu này nữa.
Đừng làm nhỏ mình đi!”. Em cảm động vì lời mắng rất tình của anh Cầm Sơn. Dù
viết thơ văn chỉ để “mua vui cho mình” nhưng những lời mắng thẳng, thật như thế
quý lắm.”. Anh liền cao giọng: -“Bác
Chử Văn Long chê thằng Xuyến biết gì về thơ văn mà ngồi bàn luận với nó. Thơ
của nó là thứ thơ vớ vẩn...”. Tôi nghe anh nói điều đó từ năm 2016, ngay
sau những khi nhà thơ Chử Văn Long bình: “Bạn Quan”, “Quê Nghèo”... và tôi cũng
đã nói với anh, mấy năm nay giải tán công ty, ở nhà buồn quá nên tôi “đổ đốn”
viết thơ văn để giết thời gian, chuyện khen chê có quan trọng gì đâu, vì thế
tôi ghé tai anh: -“Nói lại chuyện đó làm
gì. Em có quan tâm chuyện khen chê đâu.”. Anh liền lớn giọng chê thơ tôi “chỉ được cái tốc độ chứ thi pháp chả ra gì”
rồi “đề nghị” nhà thơ Chử Văn Long “trung thực” nói lại những lời “đã nhận xét về thơ Đặng Xuân Xuyến với
Nguyễn Đăng Hành”. Không để cuộc hội ngộ mất vui, tôi gạt đi: -“Anh đừng làm khó chú Long. Khen chê là
chuyện bình thường, anh nhắc mãi điều đó làm gì!”. Anh bực tức, khoát tay
người bạn đi cùng: -“Về...”. Thế là
tan cuộc vui. Tiễn anh, tôi nhắc đi nhắc lại: -“Về đến nhà, nháy máy để em biết anh đã về đến nhà nhé.”. Anh ừ,
nhưng cả chiều đó, tôi gọi hơn 20 cuộc điện thoại anh cũng không nhấc máy.
Sáng hôm sau, 08 tháng 07
năm 2019, gọi 2 cuộc điện thoại không được nên tôi điện thoại phân trần với nhà
thơ Chử Văn Long: -“Cháu gọi hơn 20
cuộc điện thoại từ chiều qua đến giờ mà anh Hành không nhấc mấy. Cháu lo quá.”.
Nhà thơ Chử Văn Long trả lời: -“Hành bị
chút cảm nhẹ. Hôm nay khỏe rồi. Chắc Hành vứt điện thoại ở nhà đi loanh quanh
đâu đó, Xuyến đừng lo.”. Vào facebook, thấy nick Nguyễn Đăng Hành sáng đèn,
tôi thở phào như trút được gánh nặng.
Cả ngày 08 tháng 07 năm
2019, tôi cứ tự dằn vặt nói những chuyện đó ra làm gì để anh ấy giận, khiến
buổi hội ngộ của mấy anh em chú cháu mất vui nhưng những chuyện đó tôi và anh
chỉ nói nhỏ với nhau, có đáng để anh giận đâu?! Thì anh nhắc tới bài “Tưng
tửng...” nên tôi nói: Hương Mai bảo điện cho anh mấy lần nhưng anh
không nhấc máy. Nó trách là bạn của em sao anh lại comment những câu đổ dầu vào
lửa để Nguyên Lạc thêm tức em, trong khi em chỉ là người kể lại chuyện. Em bảo
tính anh thích đùa, không như Mai nghĩ đâu. Thế là nó cụp máy, giận em đấy. Tôi
bấm điện thoại gọi Vũ Thị Hương Mai để anh nói chuyện nhưng anh gạt đi, bảo
không nói chuyện với Hương Mai rồi chuyển sang nói chuyện về bài “Về
Chân Dung 99 Nhà Văn Việt Nam Đương Đại” nên tôi buột miệng: - Chú
Nguyễn Bàng bảo anh viết về chú Nguyễn Khôi như thế là không ổn. Em đọc lại
thấy bài viết “có chuyện” nên đã cắt bỏ những đoạn anh “thất lễ” với chú Khôi
và nhờ các trang mạng đã đăng sửa lại. Vì anh ủy quyền cho em biên tập và gửi
đăng báo mạng nên em không nói lại. Hơn nữa, anh từng ân hận: -“Anh có lỗi với
bác Nguyễn Khôi. Khi đọc "Chân dung 99 nhà văn Việt Nam đương đại",
anh (...) viết theo cảm nhận của anh nhưng vì không cân nhắc, đã có những câu
thất lễ với bác Khôi. (...) Hôm gặp bác Khôi ở nhà chú, định xin lỗi thì bác ấy
chửi anh là thằng lưu manh. Anh đau quá, không nói được lời xin lỗi.
Nhớ lại chiều 30 tháng 12
năm 2018, khi điện hỏi anh đã đọc kỹ bài “Tưng Tửng 7 Chuyện Cùng Nguyễn Đăng Hành”
chưa? Có cần chỉnh sửa gì không? Anh hề hề cười: - “Chú là thằng nhát gan. Sợ bị nghe chửi lây nên cố tình viết nhẹ đi.
Những người biết anh, người ta không nhận ra anh vì chú vẽ anh ngoan hiền quá,
không đúng chất ngông nghênh bất cần của anh. Thôi, chú cứ đưa bài này lên
trang đi. Anh (cười) chịu khó mang tiếng là thằng ngoan hiền cũng được.”. Vậy
mà trước mặt những nhân vật có nhắc đến trong bài thì anh quày quả trách tôi
hại anh, làm mọi người nghĩ sai về anh.
Thắc mắc mãi câu hỏi tại
sao trước sau anh lại bất nhất như thế mà đến giờ tôi vẫn chưa tìm được câu trả
lời...
*.
Hà nội, ngày 25 tháng 12
năm 2020
ĐẶNG XUÂN XUYẾN
*.
PHƯƠNG VIỆT KHÁNG
Địa chỉ: Lô nhà số 5, phường
Trần Hưng Đạo,
thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
Emai: datinh_1974@yahoo.com
..............................................................................................................
- Cập nhật theo nguyên bản tác giả gửi qua email ngày 12.03.2021.
- Bài viết không thể hiện quan điểm của trang Đặng Xuân Xuyến.
- Ảnh từ trái qua phải: Đỗ Hoàng, Chử Văn Long, Nguyễn Khôi,
Đặng Xuân Xuyến, Nguyễn Đắc Cơ, Nguyễn Đăng Hành.
- Vui lòng ghi rõ nguồn dangxuanxuyen.blogspot.com khi trích đăng lại.
0 comments:
Đăng nhận xét