SAU 5 NĂM DẠY CHƯƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN 2018 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
- TÔI XIN ĐƯỢC NÓI THẬT
(Tác giả Nguyễn Kim Lan)
Tôi dạy chương trình 2018 từ lứa 10 đầu tiên năm 2022, đến nay đã
trọn 5 năm, dạy đủ cả 3 khối 10, 11, 12.
Năm nào cũng vậy, cứ đón học sinh từ Trung học Cơ sở lên là lại
nghe một câu than quen thuộc: "Cô ơi
Văn cấp 3 khó quá". Các em kêu không oan.
Tôi nghĩ chương trình mới có ý tưởng đổi mới rất đúng, là dạy cách
đọc chứ không bắt học thuộc tác phẩm. Nhưng khi đi vào thực tế, chúng ta đang
làm khó cả trò và cả thầy ở hai chỗ.
1. Về phần Văn học:
Tri thức thi pháp quá
chuyên sâu.
Học sinh lớp 9 lên mới chỉ quen cốt truyện, nhân vật, ngôi kể, thể
thơ. Lên lớp 10 các em phải nạp ngay: cấu tứ, chủ thể trữ tình, hình tượng. Lớp
11 là điểm nhìn, sự thật và hư cấu trong kí, truyện thơ Nôm. Lớp 12 là yếu tố
kì ảo, yếu tố tượng trưng, biểu tượng, siêu thực, phi lý...
Đây vốn là những khái niệm dành cho sinh viên khoa Văn, phải học
cả một chuyên đề mới vỡ ra. Chúng ta chỉ có một tiết Tri thức Ngữ văn mà bắt
các em vừa phải định nghĩa, vừa phải vận dụng cao để viết thành bài văn 600
chữ.
Hệ quả 5 năm qua tôi thấy rất rõ trong lớp: giáo viên dạy chay
định nghĩa, học sinh học vẹt để đối phó, và mất hẳn cảm xúc văn chương. Các em
sợ Văn vì nghĩ Văn là môn lý thuyết hàn lâm.
Tôi nghĩ nên sửa lại như sau:
Tri thức thi pháp nên là công cụ, không phải là đích đến.
Phần Đọc hiểu chỉ nên hỏi ở mức Nhận biết và Thông hiểu. Ví dụ:
"Chỉ ra dấu hiệu của điểm nhìn"
hay "Nêu biểu hiện của yếu tố kì ảo".
Để các em gọi được tên hiện tượng là đạt.
Còn câu Vận dụng, nhất là Vận dụng cao trong phần Viết, xin hãy quay
về cái cơ bản nhất: Nhân vật.
Nhân vật là nơi hội tụ của mọi thi pháp và là nơi học sinh chạm
được vào. Muốn hiểu điểm nhìn thì phải hỏi điểm nhìn đó làm nhân vật hiện lên
khác đi thế nào. Muốn hiểu kì ảo, biểu tượng thì phải hỏi chi tiết đó giúp em hiểu
gì thêm về bi kịch hay khát vọng của nhân vật.
Khi trục đề là nhân vật, học sinh vẫn phải dùng kiến thức thi
pháp, nhưng đích đến cuối cùng là hiểu về con người.
2. Về Nghị luận xã hội:
Đừng cho các em những phạm trù quá lớn
Những phạm trù quá lớn ấy vốn là của truyền thông, của diễn đàn.
Nào là "bản lĩnh trước giông bão",
"sứ mệnh thế hệ", "ý nghĩa triết học của …”.
Đề thi năm vừa rồi với hai ngữ liệu chênh vênh là một ví dụ. Ngữ
liệu đã làm khó trẻ, và làm khó tất cả chúng ta.
Chao đảo luôn.
Các em 17, 18 tuổi, đang đối mặt với trượt nguyện vọng, là giận
bạn thân, là tự thấy mình vô dụng vì dùng điện thoại quá nhiều. …Các em chưa
từng đối mặt … như một người 40 tuổi đứng giữa ngã rẽ cuộc đời. Bắt các em bàn,
em chỉ còn cách chép lại những câu sáo rỗng trên mạng.
Tôi nghĩ nghị luận xã hội ở phổ thông hãy hỏi những điều vừa sức
và thiết thực.
Thay vì hỏi về "sứ mệnh",
hãy hỏi:
• Khi bị điểm kém, em đối diện với nó thế nào?
• Lần cuối cùng em nói lời cảm ơn bố mẹ là khi nào?
• Nếu lỡ đăng tin sai lên mạng xã hội, em sẽ sửa sai ra sao?
Những câu hỏi nhỏ nhưng các em có chất liệu thật để viết bằng lời
của chính mình.
Cuối cùng, xin được nói một điều: Tốt nghiệp Trung học Phổ thông
quốc gia đâu phải là kỳ thi đi kiếm tìm chuyên gia.
Đây là kỳ thi phổ thông, để xem sau 12 năm, một đứa trẻ có biết
làm người tử tế và biết nói rõ suy nghĩ của mình hay không.
Một đề thi tốt không phải là đề làm giám khảo gật gù vì cao siêu,
mà là đề làm học sinh sau khi thi xong thấy câu hỏi đó có ích cho mình ngày
mai.
Vài dòng thật lòng sau 5 năm đứng lớp.
------------
Mời nghe Đặng Xuân Xuyến đọc bài thơ
TÔI LẠI THỞ DÀI NGÓ XA XĂM, thơ Đặng Xuân Xuyến:
Vũ Thị Hương Mai giới thiệu
Tác giả: Nguyễn Kim Lan - Nguồn: Facebook
Ảnh minh họa sưu tầm từ nguồn: internet
Bài viết là quan điểm riêng của các tác giả.
0 comments:
Đăng nhận xét