DU LỊCH CỘNG ĐỒNG ĐÀ BẮC: MỘT HÀNH TRÌNH ĐÁNG TRÂN TRỌNG VÀ NHỮNG NUỐI TIẾC - Tác giả: Bùi Văn Định (Hòa Bình)

Đặng Xuân Xuyến Thứ Năm, tháng 3 19, 2026 Leave a Comment

DU LỊCH CỘNG ĐỒNG ĐÀ BẮC:

MỘT HÀNH TRÌNH ĐÁNG TRÂN TRỌNG

VÀ NHỮNG NUỐI TIẾC

SỰ HÌNH THÀNH DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở ĐÀ BẮC

(Tác giả Bùi Văn Định)

Du lịch cộng đồng ở huyện Đà Bắc (Hòa Bình) hình thành tương đối sớm trong khu vực lòng hồ sông Đà, chủ yếu nhờ các dự án hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ (NGO) quốc tế. Trong quá trình tìm kiếm những địa điểm phù hợp để phát triển mô hình du lịch bền vững gắn với sinh kế của người dân địa phương, các tổ chức này đã lựa chọn một số làng người Mường và người Dao tại khu vực lòng hồ.

Tiêu biểu trong số đó là xóm Đá Bia (Đa Bia) và xóm Sưng. Ở đây, người dân được hướng dẫn phát triển mô hình homestay, tổ chức các hoạt động trải nghiệm như chèo thuyền, trekking, tìm hiểu đời sống văn hóa bản địa. Một doanh nghiệp xã hội, Công ty TNHH Du lịch cộng đồng Đà Bắc, đóng vai trò điều phối hoạt động, đưa ra các quy định chung để đảm bảo chất lượng dịch vụ.

Theo đó, mỗi hộ tham gia phải chuẩn bị chỗ ngủ, chăn đệm, khu vệ sinh, tắm rửa theo tiêu chuẩn thống nhất. Giá dịch vụ được quy định tương đối đồng đều khoảng 150.000 đồng cho một đêm ngủ và 150.000 đồng cho một suất ăn. Mô hình này giúp đảm bảo lợi ích được phân bổ tương đối công bằng giữa các hộ gia đình.

XÓM ĐÁ BIA MỘT MÔ HÌNH THÀNH CÔNG

Xóm Đá Bia là nơi phát triển du lịch cộng đồng khá thành công. Khoảng 30 hộ gia đình trong xóm hầu hết đều tham gia vào chuỗi hoạt động du lịch. Người dân có ý thức tự giác trong việc giữ gìn môi trường, cảnh quan và văn hóa bản địa.

Cảnh quan trước xóm Đá Bia, một vịnh nhỏ trên lòng hồ sông Đà, được nhiều người đánh giá là một trong những khu vực đẹp nhất của hồ Hòa Bình. Những dãy núi trùng điệp, mặt nước rộng và yên tĩnh tạo nên khung cảnh rất đặc biệt. Nhiều du khách từng đi thuyền qua đoạn từ Đá Bia đến Hiền Lương cho rằng đây là đoạn đẹp nhất của toàn bộ lòng hồ.

Chính vì vậy, các tổ chức phát triển đã chọn nơi này làm điểm trọng tâm cho du lịch cộng đồng. Ngoài cảnh quan, yếu tố quan trọng khác là cộng đồng dân cư vẫn còn giữ được cấu trúc làng truyền thống và sinh hoạt văn hóa đặc sắc.

NHỮNG KHÁC BIỆT GIỮA CÁC ĐIỂM DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

Không phải điểm nào cũng phát triển đồng đều. Ví dụ, xóm Sưng của người Dao hiện mới chỉ có vài hộ làm du lịch, nên lợi ích chưa được chia sẻ rộng rãi trong cộng đồng. Điều này dẫn đến những khó khăn nhất định trong việc duy trì mô hình.

Trong khi đó, tại một số nơi khác như xóm Ké (xã Hiền Lương), việc phát triển kinh tế thị trường mạnh hơn và giao thông thuận lợi đã khiến người dân bán đất cho các nhà đầu tư bên ngoài để xây dựng các cơ sở dịch vụ du lịch. Điều này làm thay đổi cấu trúc cộng đồng ban đầu, nên điểm này sau đó không còn nằm trong hệ thống đón khách quốc tế của dự án.

Tuy vậy, khách du lịch trong nước vẫn đến khá đông nhờ giao thông thuận tiện và dịch vụ đầy đủ.

NUỐI TIẾC KHI ĐÁ BIA DỪNG ĐÓN KHÁCH

Khoảng một năm gần đây, nhiều người từng quay lại Đá Bia đã nhận thấy những thay đổi đáng kể. Các dự án xây dựng hạ tầng giao thông như đường mới, hầm xuyên núi, cầu vượt vịnh đã tác động trực tiếp tới cảnh quan và môi trường của khu vực.

Tiếng ồn, bụi và những thay đổi trong địa hình đã ảnh hưởng đến không gian yên tĩnh vốn là yếu tố cốt lõi của du lịch cộng đồng nơi đây. Hệ quả là xóm Đá Bia, một trong những điểm tiêu biểu của du lịch cộng đồng lòng hồ sông Đà, đã phải dừng việc đón khách trong một thời gian.

Đây là điều khiến nhiều người từng gắn bó với vùng đất này cảm thấy tiếc nuối.

PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG VÀ BÀI TOÁN LỢI ÍCH CỘNG ĐỒNG

Việc phát triển giao thông và hạ tầng là cần thiết cho sự phát triển kinh tế xã hội của một vùng. Tuy nhiên, ngay cả những dự án quy mô quốc gia cũng nên tính đến tác động của chúng đối với sinh kế và lợi ích lâu dài của người dân địa phương.

Trong những trường hợp như Đá Bia, có lẽ cần đặt ra câu hỏi liệu có thể lựa chọn phương án tuyến khác hoặc nắn đường tránh những khu vực nhạy cảm về cảnh quan và sinh kế cộng đồng hay không.

Một con đường có thể mở ra cơ hội phát triển mới, nhưng nếu đi qua một không gian du lịch đặc sắc, nó cũng có thể làm mất đi một giá trị đã được xây dựng trong nhiều năm.

Ở đây cũng cần đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của chính quyền địa phương. Thời điểm triển khai dự án, chính quyền xã Tiền Phong, huyện Đà Bắc và tỉnh Hòa Bình đã có kiến nghị hay đề xuất gì lên các cấp quản lý để bảo vệ lợi ích của cộng đồng hay chưa. Nếu những tác động tiêu cực đối với không gian du lịch và sinh kế của người dân đã được nhận thấy từ sớm, liệu đã có những nỗ lực điều chỉnh quy hoạch hay tìm giải pháp hạn chế ảnh hưởng hay không.

Chúng ta thường nói nhiều đến việc bảo tồn văn hóa và bản sắc dân tộc, nhưng nếu những không gian sinh hoạt và sinh kế gắn với cộng đồng bị phá vỡ thì bản sắc đó rất dễ bị hòa tan trong quá trình phát triển thuần túy theo hướng thị trường. Khi đó, không chỉ cảnh quan và văn hóa địa phương bị ảnh hưởng mà ngay cả mục tiêu xóa đói giảm nghèo, vốn được Chính phủ đặc biệt quan tâm ở các vùng dân tộc thiểu số, cũng có thể bị tác động theo chiều hướng bất lợi.

Bài học từ Đà Bắc cho thấy phát triển hạ tầng và bảo tồn sinh kế cộng đồng cần được cân nhắc đồng thời. Nếu không, những mô hình du lịch bền vững vốn rất khó hình thành có thể dễ dàng biến mất.

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Chuyện làng văn0

- Bạn đọc cảm nhận về thơ của Đặng Xuân Xuyếnl

- Bạn đọc cảm nhận bài thơ “Quê Nghèo” của Đặng Xuân Xuyếnl

- Bạn đọc cảm nhận về một số tác phẩm của Đặng Xuân Xuyếnl

- Thế thái nhân tình qua thơ Đặng Xuân Xuyếnl

- Về “Chân dung 99 nhà văn Việt Nam đương đại”l

- Đọc bài thơ “Say Yêu” nghĩ về thơ tình Đặng Xuân Xuyếnl

- “Kiến, chuột và ruồi…” – Bài thơ châm biếm của Đặng Xuân Xuyếnl

- Gã Khờ hay thằng ngốc còn sót lại ở thế kỷ XXI nàyl

- Cảm nhận khi đọc truyện ngắn “Cô Sướng cưới vợ”l

- Phong cách độc đáo và khác biệt trong thơ về rượu của Đặng Xuân Xuyếnl