KHI LỊCH SỬ ĐƯỢC NHÌN BẰNG HẬN THÙ THÌ TƯƠNG LAI SẼ BỊ CHE KHUẤT… - Tác giả: Tran NamAnh ; Trần Chí Cường giới thiệu

Đặng Xuân Xuyến Thứ Bảy, tháng 6 27, 2026 Leave a Comment

KHI LỊCH SỬ ĐƯỢC NHÌN

BẰNG HẬN THÙ THÌ TƯƠNG LAI

SẼ BỊ CHE KHUẤT…

Tôi đọc dòng trạng thái được cho là của Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn về đề thi lịch sử năm nay, trong đó đặt vấn đề vì sao không dùng cụm từ “ngụy quân, ngụy quyền” mà lại dùng “chính quyền Sài Gòn, quân đội Sài Gòn”, và điều khiến tôi suy nghĩ không phải là một cách gọi, mà là cái bóng của một não trạng vẫn mãi bị giam cầm trong những chiến hào đã khép lại từ hơn nửa thế kỷ trước. Có những cuộc chiến kết thúc bằng tiếng súng ngừng vang, nhưng cũng có những cuộc chiến chỉ thực sự khép lại khi con người biết buông xuống sự hằn học trong tâm trí mình. Nếu cứ cố giữ lấy ngôn từ như những lưỡi lê của quá khứ để đâm vào hiện tại, thì chúng ta sẽ mãi xây tương lai trên nền móng của chia rẽ.

Lịch sử cần sự thật, nhưng sự thật không đồng nghĩa với việc nuôi dưỡng định kiến. Một quốc gia trưởng thành không phải là quốc gia xóa bỏ ký ức, mà là quốc gia biết đối diện với ký ức bằng sự điềm tĩnh và bao dung. Ngôn ngữ trong sách giáo khoa hay trong đề thi không chỉ truyền đạt thông tin, mà còn phản ánh cách một dân tộc lựa chọn đối thoại với chính quá khứ của mình. Việc sử dụng những cách gọi mang tính mô tả như “chính quyền Sài Gòn” hay “quân đội Sài Gòn” không làm thay đổi bản chất lịch sử, nhưng có thể giúp người học tiếp cận lịch sử bằng tư duy phân tích thay vì cảm xúc đối kháng.

Điều đáng tiếc nhất là khi một người có ảnh hưởng trong xã hội lại xem việc duy trì những nhãn mác nặng tính kết tội như một thước đo của lòng yêu nước. Yêu nước chưa bao giờ đồng nghĩa với việc giữ mãi ngôn ngữ của hận thù. Yêu nước càng không phải là biến lịch sử thành một cuộc truy đuổi vô tận đối với những con người đã thuộc về quá khứ. Một dân tộc càng mạnh thì càng đủ tự tin để kể lại lịch sử bằng sự bình tĩnh. Sự bình tĩnh ấy không phải là lãng quên, mà là biểu hiện của bản lĩnh.

Tôi nhớ đến câu nói của Malachy McCourt: “Hận thù giống như tự uống thuốc độc và chờ đợi người khác chết.” Đó không chỉ là một lời khuyên về đạo đức cá nhân mà còn là một lời cảnh tỉnh đối với cả cộng đồng. Hận thù kéo dài chỉ làm hao mòn năng lượng sáng tạo, làm nghèo đi khả năng cảm thông và khiến những thế hệ sinh ra sau chiến tranh phải mang trên vai những gánh nặng mà lẽ ra họ không cần gánh. Khi một xã hội dành quá nhiều thời gian để tranh cãi về cách gọi của quá khứ, xã hội ấy sẽ ít thời gian hơn để nghĩ về khoa học, giáo dục, công nghệ và những cơ hội của tương lai.

Lịch sử thế giới đã nhiều lần chứng minh rằng hòa giải không phải là sự đầu hàng. Sau cuộc Nội chiến Hoa Kỳ, những nỗ lực hàn gắn đất nước được xem là điều kiện để tái thiết quốc gia. Sau chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi, tinh thần hòa giải được cổ vũ như một con đường để tránh vòng xoáy trả thù bất tận. Chính ở Việt Nam, chủ trương đại đoàn kết và hòa hợp dân tộc cũng nhiều lần được nhấn mạnh như nền tảng để khép lại quá khứ, hướng đến phát triển và ổn định lâu dài. Một dân tộc không thể vừa nói về tương lai chung vừa không ngừng đào sâu những hố ngăn cách trong tâm thức.

Tôi cũng nghĩ đến những lời chia sẻ của cô giáo Lê Huỳnh Phương Thảo khi trích dẫn câu nói về hận thù của Malachy McCourt. Dù cách diễn đạt có thể gây tranh luận, thông điệp cốt lõi vẫn rất đáng suy ngẫm: tri thức nếu không đi cùng lòng khoan dung thì rất dễ trở thành công cụ để củng cố định kiến hơn là mở rộng tầm nhìn. Người có học vị cao chưa chắc đã có trái tim rộng mở, nhưng một nền giáo dục tiến bộ luôn phải hướng con người đến khả năng đối thoại thay vì chỉ biết kết án.

Tôi không mong mọi người phải nhìn lịch sử bằng cùng một lăng kính. Tranh luận là điều bình thường trong học thuật và trong đời sống công cộng. Nhưng tôi tin rằng có một ranh giới cần được gìn giữ: tranh luận để hiểu nhau khác với tranh luận để kéo dài hố sâu chia cắt. Nếu một cách gọi khiến chúng ta nổi giận hơn là khiến chúng ta suy nghĩ, có lẽ điều cần xem lại trước tiên không phải là từ ngữ, mà là chính cách chúng ta đang tiếp cận lịch sử.

Rồi sẽ đến lúc những người từng ở hai bên chiến tuyến đều trở thành ký ức, chỉ còn lại con cháu họ cùng sống dưới một bầu trời, cùng xây dựng một đất nước. Điều lưu truyền bền vững nhất không phải là những danh xưng mang tính công kích, mà là khả năng biến đau thương thành bài học, biến khác biệt thành đối thoại và biến chiến thắng lớn nhất thành chiến thắng trước lòng hẹp hòi của chính mình. Bởi suy cho cùng, một dân tộc chỉ thực sự bước sang tương lai khi biết khép cánh cửa của hận thù mà không khóa chặt cánh cửa của ký ức.

——————

CHÚ THÍCH:

Lưu ý để tránh hiểu nhầm: Sau khi tôi chia sẻ bài viết, nhiều bạn đọc đã nhắn tin vì tưởng nhân vật được nhắc đến là cố Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn, nhà toán học lừng danh của Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã qua đời năm 2017. Thực tế, bài viết của tôi đề cập đến Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn, cựu đại tá và hiện là giảng viên tại Trường Đại học Thăng Long, liên quan đến dòng trạng thái về đề thi môn Lịch sử được đăng gần đây. Hai người chỉ trùng họ tên, là hai cá nhân hoàn toàn khác nhau. Tôi xin đính chính để tránh mọi sự nhầm lẫn không đáng có.

------------

Nguồn:https://www.facebook.com/baovietluan/posts/pfbid0376eYb5MLWv72zEyJXXkBCjitnnkbMUpGFzezhPcJ555iPe8TMBV3qXZhftuSUyh1l

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Đọc thơ Bác Hồl

- Đọc lại bài thơ “Cảnh Khuya” của Hồ Chí Minhl

- Đêm Nay Bác Không Ngủ” và 10 bài cảm nhận mẫul

- Phân tích một số bài thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minhl

- Về một quãng thời gian trong tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minhl

- Những con số “duyên nợ” của các danh nhânl

- Kể chuyện Bác Hồ: Đêm giao thừa đến với người nghèol

- Đêm giao thừa nhớ thơ chúc Tết mừng Xuân của Bác Hồl

- Hưng Yên, quê ngoại của Bác Hồl