NGUYỄN TẤT NHIÊN,
THI SĨ TÀI HOA BẠC MỆNH
Nguyễn Tất Nhiên là một hiện tượng của văn học miền Nam những
năm 1970-1975. Tập thơ Thiên tai xuất bản năm 1970, lúc
Nguyễn Tất Nhiên mới 18 tuổi, với những hình ảnh và ngôn từ khá lạ lẫm.
Ngay lập tức, một số bài trong tập thơ này đã được các nhạc sĩ
nổi tiếng phổ nhạc. Nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang phổ bài "Vì
tôi là linh mục" tuyệt hay:
“Vì tôi là linh mục/ Giảng
lời tình nhân gian.../ Một tín đồ duy nhất/ Đã thiêu hủy lầu chuông…/ Vì tôi là
linh mục/ Không biết rửa tội người/ Nên âm thầm lúc chết/ Tội mình còn thâm vai”…
Riêng nhạc sĩ Phạm Duy đã phổ một loạt thơ Nguyễn Tất Nhiên
thành những ca khúc rất được yêu thích.
Đòi
nhuận bút những bài thơ phổ nhạc:
Tôi quen Nguyễn Tất Nhiên khoảng đầu năm 1971, khi Nhiên đến tòa
soạn tặng tôi tập thơ Thiên tai. Sau đó tôi thường gặp
Nhiên ở nhà Du Tử Lê. Gọi là nhà nhưng đó chỉ là một căn phòng nhỏ trong cư xá
Bưu Điện, đường Hồng Thập Tự (nay là Nguyễn Thị Minh Khai), nơi vợ chồng Du Tử
Lê thuê ở tạm trong thời gian chờ mua nhà ở làng báo chí. Căn phòng chỉ rộng
chừng vài chục mét vuông mà chị Thụy Châu, vợ Du Tử Lê, vừa làm nơi nấu nướng,
ăn ngủ, tiếp khách. Vậy mà mỗi lần Nhiên đến ngủ lại, chiếm cái bàn viết của
anh Lê, ngồi làm thơ, cả đêm uống trà, cà phê, hút thuốc khói bay mù mịt cả căn
phòng.
Theo lời Du Tử Lê thì anh là người chọn và đưa những bài thơ
Nguyễn Tất Nhiên cho Phạm Duy phổ nhạc. Nổi tiếng nhưng Nhiên vẫn nghèo kiết
xác. Rồi không biết ai “xúi” Nhiên đòi Phạm Duy trả tác quyền mấy bài thơ phổ
nhạc bởi Nhiên khá ngây thơ, chẳng quan tâm chuyện gì ngoài chuyện làm thơ.
Về sau tôi mới biết là do Lê Cung Bắc. Lê Cung Bắc kể chuyện anh
quen Nhiên: Một lần anh đến Biên Hòa, vừa xuống xe thì có một thanh niên cao,
gầy, rất lãng tử bước đến hỏi: “Có
phải anh là Lê Cung Bắc?”, Bắc gật đầu. Lê Cung Bắc bấy giờ là diễn viên
kịch nói tên tuổi, thường xuất hiện trên truyền hình nên nhiều người biết.
Chàng thanh niên tự giới thiệu là Nguyễn Tất Nhiên. Bắc đã đọc và thích thơ
Nhiên nên từ đó hai người thân với nhau. Biết được chuyện Phạm Duy phổ nhạc thơ
Nhiên nhưng không hỏi và cũng không trả đồng nhuận bút nào, Lê Cung Bắc bèn đưa
Nhiên đến gặp Chu Tử, chủ bút nhật báo Sóng Thần, bởi Bắc có tên trong nhóm chủ
trương báo này.
Nhà văn Chu Tử, tác giả những tiểu thuyết nổi tiếng Sống,
Yêu,
Ghen,
Loạn… cùng
gốc người Bắc và cũng trạc tuổi Phạm Duy, vốn không ưa Phạm Duy nên ông “phang”
ngay một bài khá cay trên mục Ao thả vịt của ông!
Một thời gian sau tôi thấy Nguyễn Tất Nhiên chạy một chiếc xe
Honda nữ còn mới, nhìn rất tức cười. Bởi chiếc xe dành cho nữ khá thấp trong
khi Nhiên cao lều khều, người gầy, chân tay dư thừa lòng khòng. Nhiên bảo tiền
nhuận bút thơ mình Phạm Duy phổ nhạc đấy. Tôi cũng không hỏi thêm Phạm Duy trả
hay ai trả và trả bao nhiêu.
Sau này, khoảng cuối năm 1974, khi tôi gặp Phạm Duy trong lần
ông lên Buôn Ma Thuột trình diễn chung với một ca sĩ du ca nổi tiếng người Mỹ,
tôi hỏi chuyện này, Phạm Duy bảo chắc người in nhạc ông trả chứ ông đâu biết
mặt mũi Nguyễn Tất Nhiên ra sao đâu!
Vẫn lơ ngơ chân không
chạm đất:
Sau ngày 30-4-1975 vài tháng, Nguyễn Tất Nhiên từ Biên Hòa xuống
Sài Gòn thăm tôi. Nhiên gầy hơn, cao lêu nghêu và đen nhẻm. Vẫn đôi dép lẹp
xẹp, áo bỏ ngoài quần, trông còn lè phè hơn xưa. Nhiên bảo lúc này làm việc ở
Hợp tác xã Xe lam. Bữa nay được nghỉ, Nhiên đi Sài Gòn mua ít đồ, tiện ghé thăm
tôi.
Tối đó Nhiên ở lại, hai thằng ngồi lai rai hết mấy xị đế ở hành
lang căn gác tôi ở trọ. Và cùng ngủ ngồi bởi nơi tôi ở ghép trên đường Nguyễn
Huỳnh Đức (Phú Nhuận) nhà chật chội, khá đông người, không có chỗ cho hai đứa. Từ
đó, tôi không gặp Nhiên. Khoảng đầu những năm 1980, tôi nghe tin Nhiên vượt
biên, sang định cư ở Pháp, rồi sau lại nghe Nhiên sang Mỹ. Nhiên lấy vợ tôi
không hay, nhưng tin Nhiên mất tới tôi rất nhanh, qua một người bạn từ Mỹ về
báo.
Mãi đến năm 2014 tôi qua Mỹ mới được nhà thơ Nguyễn Lương Vỵ và
đạo diễn Nguyễn Hoàng Nam, em trai Nguyễn Tất Nhiên, đưa tôi đến thăm mộ Nhiên.
Không tìm đâu ra nén nhang, tôi xin Nguyễn Lương Vỵ điếu thuốc, đốt gắn trên mộ
bạn nằm dưới bóng cổ thụ trong Vườn Vĩnh Cửu, nghĩa trang Westminster,
California tĩnh mịch, yên bình.
Những câu thơ tiên tri
về bi kịch cuộc đời:
Tôi được nghe kể lại, thời gian sau khi ly hôn Nguyễn Tất Nhiên
sống cô độc trên chiếc xe hơi cũ, lang thang vô định. Trong xe của Nhiên lúc
nào cũng có một bịch khoai tây sống để ăn tạm khi đói. Rồi một ngày người ta
tìm thấy anh nằm chết trên xe đậu trong sân một ngôi chùa. Tôi nghe mà lòng
nghẹn đắng, thương bạn. Tôi nhớ bạn tôi vốn có nét mặt khắc khổ, ít khi thấy
hắn cười, có cười thì nụ cười méo xệch. Thơ cũng như người. Thơ Nguyễn Tất
Nhiên khi trẻ là những bài thơ thất tình đã được Phạm Duy phổ nhạc.
Nhân vật Duyên trong "Khúc tình buồn" là
một bạn học lớp đệ ngũ, đệ tứ (lớp 8, lớp 9) khi mới 14-15 tuổi. Cô Bùi Thị
Duyên hiện định cư ở Michigan, Hoa Kỳ. Cô cho biết chỉ là bạn học thôi nhưng
Hải (Nguyễn Tất Nhiên) thích và làm thơ tặng thì mình nhận. Nhưng vẫn thường
nói với Hải bấy giờ mình mãi mãi chỉ là bạn thôi. Và Hải cũng gật đầu.
Khi lớn hơn một chút, thơ Nguyễn Tất Nhiên bi thiết não lòng.
Khi mới hai mươi, Nguyễn Tất Nhiên đã có những câu thơ định mệnh:
“Ta phải khổ cho đời ta
chết trẻ/ Phải ê chề cho tóc bạc với thời gian/ Phải đau theo từng hớp rượu
tàn/ Phải khép mắt sớm hơn giờ thiên định…”
(Giữa trần gian tuyệt vọng, 1972).
Bốn câu thơ này được khắc trên mộ bia Nguyễn Tất Nhiên. Cả bài
thơ tặng sinh nhật vợ sắp cưới cũng là những vần thơ sầu thảm như một lời tiên
tri về những bi kịch sẽ đến: “Khổ đau oằn
nặng sinh thời/ Yêu ai tôi chỉ có lời thở than…/ Lôi người té sấp, gian nan/
Lỗi tôi, ừ đó, muôn phần lỗi tôi!”.
"Minh khúc 90", Nguyễn Tất Nhiên
làm sau khi ly hôn, nhiều câu đọc lên mà nghe nhói lòng: “Đường không gian - đã phân ly/ Đường thời
gian - đã một đi không về/ Những con đường mịt sương che/ Tôi vô định lái
chuyến xe mù đời/ Cu Tí ngủ gục đâu rồi?/ Băng sau nhìn lại bời bời nhớ con...”.
Những câu thơ xé lòng của một thi sĩ đi đến tận cùng nỗi bi thiết.
Chuyện cái bút danh:
Về chuyện bút danh Nguyễn Tất Nhiên, sau này tôi nghe nói sau
khi Nhiên chết, ở Mỹ có người bàn tán về cái bút danh ngộ nghĩnh Nguyễn Tất
Nhiên. Chính Nguyễn Tất Nhiên kể với tôi là khoảng năm 1969, lần đầu gặp Du Tử
Lê, nhà thơ thần tượng của anh bấy giờ, tại quán Cái Chùa (La Pagode), Sài Gòn,
anh rụt rè hỏi: “Cái bút hiệu Hoài Thi
Yên Thi bạn em bảo hơi “sến” phải không anh?”. Du Tử Lê buột miệng: “Tất nhiên”. Rồi hỏi: “Họ Nguyễn hả?”. Hải gật đầu. Du Tử Lê
bảo: “Thì lấy Nguyễn Tất Nhiên đi!”.
Và từ đó, bút danh Nguyễn Tất Nhiên đi theo anh đến hết cuộc đời
như một định mệnh nghiệt ngã. Khởi đầu từ tập thơ Thiên tai xuất bản năm
1970 đến khi thi sĩ nằm chết lặng lẽ trong chiếc xe hơi cũ ở sân chùa, khu
Garden Grove, California mùa thu năm 1992, ở tuổi 40.
*
KHÚC TÌNH BUỒN
Thơ Nguyễn Tất Nhiên
1
người từ trăm năm
về qua sông rộng
ta ngoắc mòn tay
trùng trùng gió lộng
(thà như giọt mưa
vỡ trên tượng đá
thà như giọt mưa
khô trên tượng đá
có còn hơn không
mưa ôm tượng đá)
người từ trăm năm
về khơi tình động
ta chạy vòng vòng
ta chạy mòn chân
nào hay đời cạn
(thà như giọt mưa
vỡ trên tượng đá
thà như giọt mưa
khô trên tượng đá
có còn hơn không
mưa ôm tượng đá)
người từ trăm năm
về như dao nhọn
ngọt ngào vết đâm
ta chết âm thầm
máu chưa kịp đổ
(thà như giọt mưa
vỡ trên tượng đá
thà như giọt mưa
khô trên tượng đá
có còn hơn không
mưa ôm tượng đá)
2
thà như giọt mưa
gieo xuống mặt người
vỡ tan vỡ tan
nào ta ân hận
bởi còn kịp nghe
nhịp run vồi vội
trên ngọn lông măng
(người từ trăm năm
vì ta phải khổ)
1970
Bài thơ này đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc thành bài hát Thà
như giọt mưa.
-------------
(Thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên (thứ hai từ trái qua) và các bằng hữu
tại tư gia ở Westminster, Hoa Kỳ.)
La Thụy (Phú Đoàn) giới thiệu
Tác giả: Phạm Châu Sa - Nguồn: Email Nhà thơ La Thụy
Ảnh minh họa sưu tầm từ nguồn: internet
Bài viết là quan điểm riêng của các tác giả.
0 comments:
Đăng nhận xét