RẠN NỨT NIỀM TIN TỪ VỤ
THU HỒI GIẢI THƯỞNG
VỚI NHÀ THƠ LÂU VĂN MUA
"Dịch thơ là lao động
sáng tạo hợp pháp và rất đáng kính, nhưng phải có đạo đức nghề như ghi nguồn,
xin phép khi cần, minh bạch phương pháp. Khi một bản dịch bị đổi áo thành sáng
tác, độc giả sẽ nhìn dịch thuật bằng con mắt ngờ vực, còn người làm nghề dịch
nghiêm túc bị vạ lây", Tiến sĩ văn học Hà Thanh Vân nói về vụ thu hồi
giải thưởng gây xôn xao văn đàn những ngày qua.
Niềm tin rạn nứt
Hội Nhà văn Việt Nam thu hồi giải thưởng của nhà thơ Lâu Văn Mua
do tập thơ Nhặt xác em chất chồng bảo tàng vi phạm quy chế, đạo thơ
nước ngoài. Đáng chú ý, quyết định thu hồi giải thưởng đưa ra chỉ một ngày sau
khi trao giải.
Tác giả Lâu Văn Mua đã thừa nhận sai sót, chủ động làm đơn xin rút khỏi giải thưởng, đồng thời nhận hoàn toàn trách nhiệm cá nhân và coi đây là bài học sâu sắc trong quá trình sáng tạo văn chương. Tuy nhiên, vụ việc không dừng lại ở sai sót cá nhân. Hành động trao giải rồi thu hồi gây ảnh hưởng đến uy tín của giải thưởng văn chương lâu đời. Bên cạnh đó, nhiều nhà văn, nhà thơ cho rằng tác giả Lâu Văn Mua thậm chí sử dụng AI để dịch lại tác phẩm nước ngoài rồi mang đi dự thi.
Ở góc độ cá nhân, Tiến sĩ văn học Hà Thanh Vân nhìn nhận vụ việc
tác động xấu đến bầu không khí sáng tác văn chương.
Trao đổi với PV Tiền Phong, bà Hà Thanh Vân khẳng định vụ
ồn ào làm sứt mẻ niềm tin vào năng lực thẩm định của những người xét giải. Hệ
quả là công chúng bắt đầu nghi ngờ cả những tác phẩm khác. Một khi niềm tin bị
rạn nứt, giải thưởng mất đi chức năng quan trọng nhất, đó là một sự bảo chứng
danh giá cho người viết trẻ.
"Không tránh khỏi
trường hợp đời sống văn chương đương thời cũng bị ảnh hưởng. Vụ việc phát ra
tín hiệu rằng cứ vay mượn, dùng AI viết vẫn có thể được vinh danh. Với các cây
bút trẻ đang viết thật, viết khó khăn, viết trong đơn độc, đây là cú tát thẳng
vào mặt họ. Nó triệt tiêu động lực lao động chữ nghĩa nghiêm cẩn, làm lệch hệ
giá trị thay vì khuyến khích tìm giọng điệu riêng, lại dễ làm nảy sinh tâm thế
làm mọi cách để đoạt giải", Tiến sĩ văn học nói.
Dịch thơ là lao động sáng tạo hợp pháp và rất đáng kính, nhưng
phải có đạo đức nghề như ghi nguồn, xin phép khi cần, minh bạch phương pháp.
Khi một bản dịch bị đổi áo thành sáng tác, độc giả sẽ nhìn dịch thuật bằng con mắt
ngờ vực, còn người làm nghề dịch nghiêm túc bị vạ lây.
Một giải thưởng có thể sửa sai bằng cách thu hồi, nhưng vết xước
trong niềm tin không tự lành. Nhiều nhà thơ cho rằng việc đáng làm tiếp theo để
cứu vãn uy tín lẫn đời sống văn chương là biến bài học này thành cơ chế như cần
minh bạch tiêu chí trao giải. Những vấn đề cần bàn tới là quy trình thẩm định
nguồn, quy định rõ về công cụ/AI và cách sử dụng, đồng thời tôn vinh đúng đắn
lao động chữ nghĩa trung thực.
(Tác giả Lâu Văn Mua, người sở hữu không ít giải thưởng văn học)
Nhà thơ Nguyễn Hoàng Anh Thư - người phát hiện ra sự trùng khớp
giữa tác phẩm nước ngoài với tập thơ của tác giả Lâu Văn Mua - cũng khẳng định
vụ việc mang tính cảnh báo cao.
"Tôi vui vì thấy Hội
Nhà văn Việt Nam quyết định thu hồi giải thưởng, điều này chứng tỏ ban tổ chức
rất có trách nhiệm. Thực tế, với trường hợp như vậy, hội đồng chấm giải không
dễ để nhận ra hành vi đạo thơ hay lạm dụng AI. Tôi mong muốn Hội Nhà văn Việt
Nam lựa chọn những người có trách nhiệm, chuyên môn đảm trách công việc của hội
đồng thơ. Tốt hơn hết là giao công việc ấy cho những nhà phê bình văn học
nghiêm minh, khách quan", nhà thơ Anh Thư chia sẻ với Tiền Phong.
Tài năng không cứu được
sự thiếu trung thực
Việc thu hồi giải thưởng chỉ sau một ngày trao cho thấy khâu
thẩm định trước khi công bố giải đang thiếu những lớp bảo vệ an toàn.
(Bài thơ gốc của Jyoti Joseph)
Giải thưởng văn chương cần đọc bằng hai mắt. Một mắt là thẩm mỹ
(đọc hay), mắt còn lại là liêm chính (đọc đúng). Thiếu một mắt nào, uy tín sẽ
lại phải trả bằng những cuộc thu hồi giải, ảnh hưởng đến nhiều người và làm cho
công chúng văn chương thêm mất lòng tin.
Để tránh đi vào vết xe đổ, Tiến sĩ Hà Thanh Vân nhấn mạnh cần có
minh chứng về bản quyền, khai báo bắt buộc ở ngay vòng nộp hồ sơ. "Tác giả phải ký cam kết tác phẩm là nguyên
tác; nếu có phỏng dịch/biến tấu phải ghi rõ mức độ và nguồn. Khai báo việc dùng
công cụ (AI, dịch máy, trợ lý viết…), theo
nguyên tắc là dùng công cụ không sai, nhưng dùng ở mức độ nào và che giấu nguồn
gốc mới là vấn đề. Cần rà soát trùng lặp đa ngôn ngữ bắt buộc trước chung
khảo. Không chỉ kiểm tra tiếng Việt, mà cần quy trình dò tìm tương đồng với kho
văn bản nước ngoài vì nhiều trường hợp dịch lại sẽ không lộ nếu chỉ so nội ngữ.
Đây chính là bài học từ vụ bị kết luận đạo thơ nước ngoài", bà Vân
nói.
Nếu cần thiết, ban tổ chức giải cần thành lập tiểu ban liêm
chính độc lập với hội đồng chấm nghệ thuật. Tiểu ban gồm người có kinh nghiệm
dịch thuật, nghiên cứu so sánh và tư vấn pháp lý bản quyền. Hội đồng nghệ thuật
chấm chất lượng nghệ thuật, tiểu ban liêm chính kiểm chứng nguồn song song
nhau.
Để tăng tính minh bạch, có thể công khai danh sách vào chung
khảo và mở mục phản biện 7-14 ngày trước khi trao trên website của ban tổ chức.
Như vậy, cộng đồng trở thành một lớp thẩm định đúng thời điểm, thay vì biến
thành tòa án mạng sau trao giải.
Vụ việc của nhà văn Lâu Văn Mua để lại vài bài học nghề cho tác
giả trẻ. Tài năng không cứu được sự thiếu trung thực. Tác giả đã bén duyên văn
chương bằng một số tác phẩm tốt, được giới phê bình đánh giá cao. Nếu muốn đi
đường dài, cần coi vụ việc là bài học xương máu.
Nhiều nhà thơ chỉ ra sự tương đồng giữa bài thơ Khi những
ký ức khóc của Lâu Văn Mua (2021) với bài When memories cry! của
nhà thơ Jyoti Joseph (Ấn Độ), công bố từ năm 2009 trên trang PoemHunter.
Bài Quá khứ của tác giả cũng được cho là bản dịch của The Past (Ananya
Sarkar). Những tác phẩm của Lâu Văn Mua đều được giới thiệu là sáng tác cá
nhân, không đề cập nguồn gốc khác.
Mời nhấp chuột đọc thêm:
- Các bài viết về
khoa Phong Thủy0
- Các bài viết về
khoa Tướng thuật0
- Các bài phê
bình, cảm nhận thơ0
- Các bài viết về
chăm sóc sức khỏe0
- Các bài viết về
Kiến thức cuộc sống0
- Các bài viết về
Chuyện làng văn0
Mời nghe Đặng Xuân Xuyến đọc bài thơ
DỬNG DƯNG CHỊ BỎ NỤ CƯỜI MÀ ĐI:
Đinh Như Quang giới thiệu
Biên dịch: Ngọc Ánh - Nguồn: tienphong
Ảnh minh họa sưu tầm từ nguồn: internet
Bài viết là quan điểm riêng của các tác giả.
0 comments:
Đăng nhận xét