QUAN HỆ HOA KỲ VÀ CU BA, NGƯỜI BẠN LÁNG GIỀNG PHÍA ĐÔNG - Tác giả: Chu Tất Tiến (Hoa Kỳ)

Đặng Xuân Xuyến Chủ Nhật, tháng 4 05, 2026 Leave a Comment

QUAN HỆ HOA KỲ VÀ CU BA

NGƯỜI BẠN LÁNG GIỀNG PHÍA ĐÔNG

(Tác giả Chu Tất Tiến)

Tháng Ba năm 2026, truyền thông quốc tế và Hoa Kỳ đồng loạt loan tin là Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump sẽ chiếm Cuba.

Theo báo mạng The Guardian, sau khi Hoa Kỳ bắt giữ hai vợ chồng Tổng Thống Venezuela, căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Cuba đột nhiên tăng cao với những tuyên bố của Tổng Thống Donald Trump rằng Mỹ sẽ chiếm Cuba bằng phương tiện thân thiện (friendly takeover). The Guardian cũng viết rằng, khi rời khỏi Bạch Cung để đến Texas vào thứ Sáu tuần giữa tháng Ba, Tổng Thống Trump nói: “Hành Pháp Cuba đang trao đổi với chúng tôi. Họ đang gặp vấn nạn rất lớn.” (1)

Theo MSN, Tổng Thống Donald Trump đã nói công khai vài lần, tiên đoán rằng chế độ Cộng Sản sẽ sụp đổ tại Cuba. Ông từng nêu lên thắc mắc trong Bạch Cung là “có nên được “vinh dự” để chiếm đảo này không. Ông nói: “Quý vị biết, cả đời tôi vẫn nghe thấy những liên hệ giữa Nước Mỹ và Cuba, nhưng khi nào thì nước Mỹ được vinh dự chiếm lấy đảo này? Đó là một vinh dự lớn. Chiếm Cuba bằng kiểu nào, ồ, chiếm Cuba, tôi định nói, hoặc là tôi để nó tự do, chiếm nó, tôi nghĩ rằng tôi có thể làm bất cứ điều gì mà tôi muốn với nó.” Tổng Thống từ chối trả lời câu hỏi liệu chiến dịch chiếm Cuba có được thực hành bằng võ lực như khi Hoa Kỳ bắt cóc Tổng Thống Venezuela vào tháng Hai không (2)

Tờ “Independent” của Anh thì viết rằng: “Ông ta có quyền làm bất cứ điều gì ông muốn với Cuba chỉ cần nói rằng đảo này là một quốc gia thất bại và hứa rằng quốc gia kế tiếp sau Iran sẽ là Cuba. Những tuyên bố liên tục và được đặt vào ưu tiên hàng đầu của ông đã được thông báo trong khi nhấn mạnh rằng cuộc chiến với Iran sẽ chấm dứt vài ngày sau, nhưng lại từ chối không cho chi tiết cụ thể và chỉ nói lòng vòng về vấn đề coi Quân Đội của nước Mỹ như là lực lượng Cảnh Sát quốc tế. (3)

Tờ “USA Today” lặp lại nguyên văn lời Tổng Thống Donald Trump vào ngày 27 tháng Hai năm 2026, khi ông chuẩn bị lên máy bay đến Texas: “…Cuối cùng rồi chúng tôi sẽ chiếm Cuba bằng phương tiện thân thiện,” và giải thích thêm là Hoa Kỳ đã áp đặt sức nặng kinh tế lên Cuba, là quốc gia từ lâu vẫn lệ thuộc vào những chuyến tàu chở dầu từ đồng minh lâu đời là Venezuela. Những chuyến tầu này đã bị ngừng lại sau khi Trump ra lệnh cho quân đội bắt giữ Tổng Thống Venezuela là Nicolas Maduro. Hành Pháp của Trump đã nới lỏng kế hoạch này khi mà tình hình rối loạn trong nội bộ của Cuba càng ngày càng tăng. (4)

Trước những tin này các chuyên gia phân tích chính trị cho rằng việc chiếm Cuba chỉ là một dự định, nhưng không chắc có thể thực hiện được, vì có quá nhiều yếu tố liên quan đến việc chiếm hữu một quốc gia khác.

Trên bình diện thông tin, bài viết này chỉ mong điểm lại những dấu mốc quan trọng trong lịch sử Cuba và những quan hệ giữa Hoa quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba, nổi bật từ vụ Vịnh Con Heo (Playa Giron) xảy ra năm 1961, tổ chức bởi nhóm người lưu vong Cuba được sự hỗ trợ tối đa của Hoa Kỳ, tấn công vào Cuba thất bại.

Nguyên thủy The Republic of Cuba là một quốc gia hoàn toàn nằm trên biển với khoảng 4,195 hòn đảo lớn nhỏ, thuộc về nhóm Latin America, nói tiếng Spanish.

Các đảo hoang nằm phía Nam của Florida này bắt đầu có cư dân từ thế kỷ thứ Tư trước Công Nguyên, nhưng sống đời bộ lạc man di, mãi cho đến thế kỷ thứ 15, người Tây Ban Nha đến chiếm quần đảo này, đặt hệ thống cai trị và buộc dân cư nói tiếng Spanish.

Vì ở sát nách Cuba nên Mỹ đã tìm cách chiếm đảo này, gây ra trận chiến Spanish-American War vào năm 1898. Người Tây Ban Nha thất bại, bỏ đi, để lại quần đảo này cho Mỹ dựng nên một chế độ mới, nói tiếng Anh. Đến năm 1902, Cuba tuyên bố độc lập với sự yểm trợ của người Mỹ. Sau vài lần đảo chính, năm 1940, Cuba đặt ra hiến pháp, nhưng đất nước này không yên với những âm mưu đảo chính, lật đổ chính quyền. Năm 1952, một cuộc đảo chính lớn đã về tay Batista. Nhưng đến 1959, cuộc khởi nghĩa “26th of July Movement” đã được khối Cộng sản quốc tế yểm trợ, đưa Fidel Castro lên nắm chính quyền. Kể từ ngày đó, Cuba trở thành một quốc gia Cộng Sản nằm trong khối Cộng Sản Quốc tế, với hai thống lĩnh là Liên Xô và Trung Cộng.

Dĩ nhiên là không chấp nhận một quốc gia Cộng Sản nằm sát nách mình. Năm 1958, Hoa Kỳ bắt đầu cấm vận Cuba. Giao thương giữa hai quốc gia láng giềng đã đóng băng. Đến năm 1960, một lần nữa, chính sách cấm vận gần như 100% đã được Mỹ thực hiện trên cả hai mục nông nghiệp và năng lượng. Hoa Kỳ chính thức đặt tên cho Cuba là nước “tán-trợ-khủng bố” để duy trì việc cấm vận. Để trả đũa, Cuba quốc hữu hóa các cơ sở của Mỹ trên đất Cuba, gồm cả các xưởng lọc dầu. Hoa Kỳ lập tức phong tỏa kinh tế của Cuba trừ thực phẩm và thuốc men, đồng thời đặt ra kế hoạch gọi là Cuban Project, nhằm tấn công Cuba. Năm 1961, vụ Vịnh Con Heo – Playa Giron- hay The Bay of Pigs, được tiến hành với lực lượng người Cuba chống Cộng Sản ở Mỹ.

Sau khi đã nắm được quyền lực trên đất nước này từ năm 1959, Castro thường tố cáo Mỹ đã cố gắng làm cho chế độ Castro yếu đi. Một số dân biểu và thượng nghị sĩ Hoa Kỳ lên tiếng tẩy chay Castro, và Quốc Hội trao cho Tổng Thống Eisenhower (1953-1961) quyền can thiệp vào Cuba: ngưng không mua đường của Cuba, và rồi đặt cấm vận lên đất nước này.

Sau đó, một cuộc tấn công vào Cuba đã được CIA tổ chức và được trình lên Tổng Thống mới là John F. Kennedy (1961-1963) để được ông chấp thuận. Ngày 15 tháng Tư, năm 1961, ba chiếc máy bay điều khiển bằng phi công người Cuba bắt đầu thả bom các phi trường Cuba. Hai ngày sau, một số chiến sĩ Cuba được huấn luyện bởi Mỹ, với trang bị của Mỹ, đổ bộ lên Cuba. Điểm tấn công chính là Bay of Pigs ở vào phía Nam của Cuba. Cuộc tấn công này thất bại. Lực lượng Cuba lúc đó được yểm trợ tối đa về quân sự từ Nga nên phe tấn công bị bắt giữ hơn 1,100 người. Sau vụ thất bại này, dư luận đổ lỗi cho CIA đã cung cấp thông tin sai lạc đến Tổng Thống mới. Tuy nhiên, không có hành động phê phán đến CIA, người tổ chức cuộc đổ bộ này.

Để mang hơn 1,100 người Mỹ gốc Cuba này về nước, Cuba đòi Mỹ phải nộp tiền chuộc. Mới đầu là 28 triệu đô la để mua những máy cày, và nông cụ. Cuộc đối thoại này thay đổi nhiều lần, nhiều điều kiện khác nhau. Cuốn cùng, Castro chấp nhận số tiền 53 triệu đô la để trao trả những người Mỹ gốc Cuba về Hoa Kỳ. Cuộc trao đổi này kéo dài từ 1962 đến 1965 mới hoàn tất.

Thừa thắng xông lên, Nga mang hỏa tiễn nguyên tử vào Cuba, hướng về Hoa Kỳ. Vào tháng Mười năm 1962, một chiếc máy bay do thám U-2 đã chụp được một khu vực xây cất ở Cuba có chứa một hình dáng môt loại hỏa tiễn khổng lồ mang đầu đạn nguyên tử. Tổng Thống Kennedy lập tức họp khẩn với các cố vấn hàng đầu và sau đó, họp báo tuyên bố với toàn quốc rằng Nga đã sử dụng đất Cuba để đặt hỏa tiễn nguyên tử nhằm chống lại Hoa Kỳ. Tổng Thống cũng buộc Nikita Khrushchev phải gỡ bỏ hỏa tiễn đó và mang về Nga, nếu không Mỹ sẽ đánh phủ đầu nước Nga bằng các loại vũ khí có tính hủy diệt cao. Trong khi đó, Mỹ ráo riết bao vây Cuba bằng các hạm đội mạnh mẽ. Trong vòng 13 ngày, thế giới hồi hộp chờ sự trả lời của Khrushchev, liệu có thể gây ra một chiến thế giới hay không? Cuối cùng, sau 13 ngày chờ đợi, Khrushchev cho tàu đến kéo hỏa tiễn kia về Nga. Thế giới thở ra nhẹ nhõm. Sau đó, Kennedy, với tinh thần hòa hoãn, đã đề nghị với Khrushchev tạo đường dây điện thoại nóng (Hot Line) để hai bên có thể thảo luận với nhau trước một mầm mống chiến tranh làm cho nhân loại tiêu vong. Sau này, nhiều tài liệu tiết lộ, ngoài vấn đề Nga phá hủy hỏa tiễn nguyên tử (hay kéo về?) thì Mỹ cũng phải bỏ hỏa tiễn nguyên tử tại Turkey.

Sau khi vụ hỏa tiễn nguyên tử của Nga bị phá hủy tại Cuba, thì Cuba trở thành cánh tay đắc lực của Xô Viết, tham gia vào việc phát triển mô hình Cộng Sản tại Châu Phi, Latin America, và Trung Đông. Theo CIA, Cuba đã nhận của Nga số tiền là 33 tỷ đô la để phát triển đất nước này theo mô hình Cộng Sản. Trong chiến tranh Việt Nam, Cuba cũng là một thành viên hậu thuẫn cho Nga bằng cách cung cấp vũ khí cho Cộng Sản Việt Nam, giúp huấn luyện cán bộ, bộ đội của Cộng sản Việt Nam, và cũng đôi khi chiến đấu bên cạnh Cộng Sản Việt Nam với tư cách là “cố vấn,” vì thế mới có câu: “Cuba gác cho Việt Nam ngủ, Việt Nam gác cho Cuba ngủ!” được phổ biến rầm rộ trong chế độ Cộng Sản Việt Nam.

Một sự kiện tối quan trọng ảnh hưởng đến toàn bộ cơ cấu chính trị và xã hội của Cuba là sự kiện giải tán Liên Xô, khiến cho kinh tế của Cuba bị thắt lại. Đến năm 2008, Castro về hưu nhường lại cho Rául Castro. Ông này từ chức Chủ Tịch nước năm 2018 và rồi, năm 2021, lại từ chức tổng bí thư đảng Cộng Sản Cuba. Diaz-Canel tiếp quản vai trò này.

Một sự kiện đổi thay bất ngờ làm chính trị – xã hội – kinh tế Cuba chuyển hướng: Tổng Thống Barack Obama cho nghiên cứu vấn đề cấm vận với Cuba.

Tháng Hai năm 2009, Tổng Thống ra lệnh nới lỏng cấm vận và cho phép người Mỹ gốc Cuba được về thăm quê hương. Năm 2014, hành pháp Obama tuyên bố nối lại giao hảo với Cuba và cho trao đổi tù nhân. Ngày 11 tháng Tư năm 2015, một cuộc gặp gỡ giữa hai vị lãnh đạo Hoa Kỳ và Cuba, Tổng Thống Barack Obama và Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Cuba là Rául Castro gặp nhau, sau một thời kỳ căng thẳng gần 50 năm. Ngày 29 tháng 5 năm 2015, Hoa Kỳ rút tên Cuba ra khỏi danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố. Như vậy, tình hình căng thẳng giữa hai quốc gia láng giềng đã hoàn toàn được gỡ bỏ, tuy nhiên, vẫn chưa có việc trao đổi thương mại ngoài việc Cuba cho các ngân hàng Mỹ được mở Credit Banks với ngân hàng của Cuba.

Bất ngờ, chỉ sau sáu năm, quan hệ giữa Hoa Kỳ và Cuba, một lần nữa căng thẳng trở lại khi tháng Hai năm nay, Tổng Thống Donald Trump lại tuyên bố sẽ chiếm hữu Cuba.

Với những tuyên bố này, thế giới, một lần nữa, lại xao động và hồi hộp chờ xem liệu vụ Vịnh Con Heo có tái diễn không? Dĩ nhiên, nếu có, sẽ là những tiếng nổ chấn động địa cầu mạnh hơn năm 1961 ngàn vạn lần với vũ khí của Mỹ và Nga chạm nhau.

----------

Tham chiếu:

https://www.theguardian.com/us-news/2026/feb/27/trump-cuba-regime-change (1)

https://www.msn.com/en-us/news/world/cuba-announces-second-nationwide-blackout-in-less-than-a-week/ar-AA1Z8vjL?ocid=BingNewsSerp (2)

https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-cuba-military-invasion-b2939753.html (3)

https://www.usatoday.com/story/news/politics/2026/02/27/trump-cuba-shootout-takeover-oil-venezuela-rubio/88901748007/ (4)

https://www.reuters.com/world/americas/trump-says-he-thinks-he-will-have-honor-taking-cuba-2026-03-16/ (5)

https://en.wikipedia.org/wiki/Cuba

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_embargo_against_Cuba

https://www.theguardian.com/us-news/2026/feb/27/trump-cuba-regime-change

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Chuyện làng văn0