VIETJET VÀ VỤ KIỆN HÀNG TRĂM TRIỆU USD:
MỘT KIỂU “ĐẦU GẤU CÓ PHÁP LUẬT BẢO KÊ”?
(Tác giả Bùi Văn Định)
Nghe câu chuyện Vietjet bị
kiện và đối mặt với lệnh phong tỏa tài sản trên phạm vi toàn cầu, tôi thấy đây
là một vụ việc đáng chú ý. Điều khiến tôi quan tâm không chỉ là số tiền lên tới
hàng trăm triệu USD, mà còn là cách một khoản nợ ban đầu có thể dẫn đến những
hậu quả tài chính lớn đến như vậy.
Theo những thông tin được
công bố, vụ việc bắt nguồn từ hợp đồng thuê máy bay giữa Vietjet và một bên cho
thuê của Nhật Bản. Khi đại dịch COVID-19 xảy ra, ngành hàng không bị ảnh hưởng
nghiêm trọng, hoạt động kinh doanh gặp khó khăn và việc thanh toán theo hợp
đồng phát sinh tranh chấp. Sau đó, quyền đòi nợ được chuyển sang FitzWalter
Aviation, một công ty có trụ sở tại Anh chuyên về lĩnh vực tài chính hàng
không. Vụ tranh chấp tiếp tục được đưa ra các cơ quan tài phán, dẫn đến những
phán quyết và yêu cầu thanh toán với số tiền rất lớn.
Tôi không đi sâu vào các thủ
tục pháp lý phức tạp, mà muốn nhìn sự việc theo cách dễ hiểu nhất.
Trong dân gian có câu chuyện
nợ một quả trứng nhưng cuối cùng đòi cả đàn gà, nợ một con trâu nhưng nhiều năm
sau lại tính thành cả đàn trâu. Nếu chỉ nhìn vào số tiền ban đầu, người ta khó
hình dung vì sao sau một thời gian, khoản tiền phải trả lại tăng lên nhiều lần.
Nhưng trong các giao dịch tài chính, ngoài khoản nợ gốc còn có thể phát sinh
lãi quá hạn, tiền phạt, tiền bồi thường hợp đồng và các chi phí liên quan đến
việc thu hồi tài sản, kiện tụng.
Theo những con số được nhắc
đến trong các thông tin về vụ Vietjet, khoản tranh chấp ban đầu được cho là chỉ
ở mức vài triệu USD, trong khi số tiền liên quan đến lệnh phong tỏa tài sản toàn
cầu được công bố lên tới khoảng 251,6 triệu USD. Nếu lấy 7,4 triệu USD làm mốc
ban đầu để so sánh, số tiền cuối cùng lớn gấp khoảng 34 lần.
Thử làm một phép tính đơn
giản: nếu một khoản tiền tăng từ 7,4 triệu USD lên 251,6 triệu USD trong vòng 5
năm, giả sử toàn bộ mức tăng chỉ do lãi kép, thì tốc độ tăng tương đương khoảng
102% mỗi năm. Mức này ngang với lãi suất của một số vụ tín dụng đen từng được
phát hiện ở Việt Nam.
Tất nhiên, đây chỉ là phép
tính giả định để hình dung quy mô tăng lên, không phải lãi suất thực tế của vụ
kiện. Tổng số tiền tranh chấp còn có thể bao gồm tiền bồi thường, nghĩa vụ theo
hợp đồng và các khoản chi phí khác. Muốn biết chính xác từng khoản phải căn cứ
vào hồ sơ và các phán quyết liên quan. Nhưng chỉ nhìn vào khoảng cách giữa hai
con số, người bình thường cũng có thể hiểu vì sao vụ việc gây chú ý.
Điều tôi muốn đặt ra là cách
xử lý khoản nợ sau khi tranh chấp xảy ra.
Theo cách diễn biến được
thuật lại, bên cho thuê máy bay ban đầu là một công ty Nhật Bản. Sau khi phát
sinh bất đồng về thanh toán, quyền đòi nợ được chuyển sang một công ty Anh
chuyên mua và thu hồi các khoản nợ. Đây là một điểm quan trọng, bởi người tiếp
tục đòi nợ không còn là bên cho thuê ban đầu mà là một tổ chức chuyên nghiệp
trong lĩnh vực thu hồi các nghĩa vụ tài chính.
Hãy hình dung một tình huống
quen thuộc ở Việt Nam. Một công ty cho người khác vay tiền nhưng không thu hồi
được nợ. Thay vì tiếp tục tự đòi, công ty ấy chuyển nhượng khoản nợ cho một đơn
vị chuyên thu hồi nợ. Đơn vị mới tiếp nhận quyền đòi tiền và tìm cách thu hồi
khoản nợ theo những căn cứ mà họ có. Trong vụ Vietjet, việc chuyển nhượng diễn
ra trong môi trường tài chính quốc tế, với các hợp đồng thuê máy bay và thủ tục
pháp lý phức tạp hơn, nhưng cách hình dung cơ bản cũng gần như vậy.
Điều khiến người ta đặt câu
hỏi là máy bay được xử lý như thế nào trong khi khoản nợ vẫn tiếp tục được đòi.
Nếu bên cho thuê đã thu hồi máy bay và đưa vào khai thác hoặc cho một khách
hàng khác thuê lại, còn quyền đòi nợ vẫn được chuyển giao để tiếp tục thu hồi
tiền, thì cần làm rõ hợp đồng quy định thế nào về tiền thuê còn thiếu, thiệt
hại, giá trị tài sản thu hồi và các khoản được khấu trừ. Không thể mặc nhiên
kết luận bên cho thuê đã thu hồi máy bay thì khoản nợ phải hết, nhưng cũng
không thể bỏ qua vấn đề tài sản đã được thu hồi và xử lý ra sao khi xác định số
tiền còn phải thanh toán.
Đến đây, tôi lại nghĩ đến một
cách diễn đạt đời thường: bên đòi nợ chẳng khác nào một “đầu gấu có pháp luật
bảo kê”.
Đầu gấu thông thường dùng sức
mạnh cơ bắp để ép người khác trả tiền. Còn trong trường hợp này, bên đòi nợ sử
dụng hợp đồng, quyền đòi nợ được chuyển nhượng và phán quyết của tòa án để yêu
cầu bên mắc nợ thanh toán. Họ không cần dùng nắm đấm. Sức ép đến từ những công
cụ pháp lý mà họ có thể sử dụng để đòi tiền và yêu cầu phong tỏa tài sản.
Sự khác nhau nằm ở phương
thức, còn điều khiến người mắc nợ lo ngại là sức ép phải chịu. Một khoản tiền
ban đầu không quá lớn có thể đi cùng những nghĩa vụ tài chính phát sinh, rồi
trở thành một gánh nặng khổng lồ. Khi bên đòi nợ có đủ nguồn lực tài chính,
luật sư và khả năng theo đuổi vụ kiện ở nhiều nơi, doanh nghiệp mắc nợ có thể
phải đối mặt với một cuộc tranh chấp kéo dài và tốn kém.
Tôi dùng hình ảnh “đầu gấu có
pháp luật bảo kê” không phải để khẳng định công ty Anh phạm pháp, mà để giúp
người đọc dễ hình dung sức mạnh của một cơ chế đòi nợ được thực hiện thông qua
các công cụ pháp lý. Điều đáng bàn là cơ chế ấy vận hành như thế nào, khoản
tiền được tính ra sao và bên mắc nợ có phải chịu những nghĩa vụ quá lớn so với
khoản tranh chấp ban đầu hay không.
Lệnh phong tỏa tài sản toàn
cầu cũng cần được hiểu cho đúng. Phong tỏa không đồng nghĩa với việc toàn bộ
máy bay lập tức bị tịch thu hoặc mọi chuyến bay phải dừng hoạt động. Đây là
biện pháp nhằm hạn chế việc chuyển dịch tài sản thuộc phạm vi áp dụng của lệnh,
qua đó bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, với một hãng
hàng không có hoạt động và tài sản liên quan đến nhiều quốc gia, biện pháp này
vẫn có thể tạo ra sức ép đáng kể.
Qua vụ việc, tôi thấy có một
điều mà các doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu ý khi bước vào thị trường
quốc tế. Một hợp đồng thuê tài sản hoặc vay vốn không chỉ quy định số tiền phải
trả ban đầu. Nó còn có thể quy định những hậu quả tài chính rất lớn nếu một bên
vi phạm nghĩa vụ. Khi có tranh chấp, quyền đòi nợ có thể được chuyển sang một
chủ thể khác, và cuộc tranh chấp có thể tiếp tục dưới một hình thức quyết liệt
hơn.
Từ một hợp đồng thuê máy bay
đến một vụ kiện hàng trăm triệu USD, câu chuyện Vietjet cho thấy khoảng cách
giữa khoản nợ ban đầu và nghĩa vụ tài chính cuối cùng có thể rất lớn. Người
ngoài nhìn vào có thể liên tưởng đến chuyện một quả trứng đẻ ra cả đàn gà,
nhưng với tôi, hình ảnh “một đầu gấu có pháp luật bảo kê” còn diễn tả rõ hơn
cảm giác về sức ép mà bên mắc nợ phải đối mặt.
Trong đời sống, người ta
thường sợ đầu gấu vì nắm đấm. Còn trong những cuộc tranh chấp thương mại quốc
tế, điều đáng sợ có thể là một hợp đồng mà hậu quả tài chính của nó kéo dài
nhiều năm, cùng những công cụ pháp lý đủ sức gây sức ép lên tài sản của một
doanh nghiệp trên phạm vi toàn cầu.
-----------------------
Tài
liệu tiếng Anh
1. High Court of England and Wales, FW
Aviation (Holdings) 1 Ltd v VietJet Aviation Joint Stock Company [2026] EWHC
2633 (Comm), 15/10/2026. Đây là phán quyết về lệnh phong tỏa tài sản toàn cầu.
2. High Court of England and Wales, FW
Aviation (Holdings) 1 Ltd v VietJet Aviation Joint Stock Company [2024] EWHC
1945 (Comm), 31/7/2024. Phán quyết về trách nhiệm theo hợp đồng thuê bốn máy
bay Airbus A321.
5. Fountain Court Chambers, Commercial Court
hands down judgment in third trial in FWA v Viet
Mời nghe ca khúc BỎ YÊU thơ Đặng Xuân Xuyến,
nhạc: Thanh Ngọc, cover: Giada Nguyen, kỹ thuật: Phan Linh:
BÙI VĂN ĐỊNH
(Giảng viên trường Cao Đẳng Sư Phạm Hòa Bình)
Địa chỉ: Chung cư Dạ Hợp
12 tầng, Tân Thịnh,
thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.
Email: buidinhhb1@gmail.com
Điện thoại: 091 539 65 47
.
........................................................................................
- Cập nhật theo nguyên
bản tác giả gửi qua email ngày 22.10.2026.
- Ảnh sử dụng minh họa
trong bài viết được sưu tầm từ nguồn: internet.
- Bài viết không thể
hiện quan điểm của trang Đặng Xuân Xuyến.
- Vui lòng ghi rõ nguồn dangxuanxuyen.blogspot.com khi trích đăng lại.
0 comments:
Đăng nhận xét