VINFUTURE, VĂN CHƯƠNG HẬU CHIẾN VÀ BÀI TOÁN SỨC MẠNH MỀM CỦA VIỆT NAM TRONG THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI - Tác giả: Bùi Văn Định (Hòa Bình)

Đặng Xuân Xuyến Chủ Nhật, tháng 1 11, 2026 Leave a Comment

VINFUTURE, VĂN CHƯƠNG HẬU CHIẾN

VÀ BÀI TOÁN SỨC MẠNH MỀM CỦA VIỆT NAM

TRONG THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI

(Tác giả Bùi Văn Định)

Trong thế kỷ XXI, sức mạnh của một quốc gia ngày càng ít được đo bằng số lượng vũ khí hay quy mô quân đội, mà được nhận diện thông qua khả năng tạo ảnh hưởng bằng giá trị, tri thức và hình ảnh văn hóa. Quyền lực cứng có thể buộc người khác phải nghe theo, nhưng chỉ sức mạnh mềm mới khiến người khác muốn lắng nghe. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn: chuyển hóa những trải nghiệm lịch sử đặc thù, những nguồn lực văn hóa sẵn có và những sáng kiến mới thành một hệ sinh thái sức mạnh mềm có khả năng lan tỏa bền vững ra thế giới.

Giải thưởng VinFuture là một ví dụ tiêu biểu cho cách Việt Nam bắt đầu tiếp cận sức mạnh mềm theo tư duy hiện đại. VinFuture không phải là một giải thưởng khoa học đơn thuần, mà là một thông điệp văn hóa và xã hội mang tính toàn cầu. Việt Nam không quảng bá mình bằng diễn ngôn chính trị, mà bằng khoa học, công nghệ và khát vọng đóng góp cho nhân loại. Khi những nhà khoa học hàng đầu thế giới đến Hà Nội, bước lên một sân khấu mang tên Việt Nam để nói về trí tuệ nhân tạo, y học, môi trường hay tương lai của loài người, hình ảnh Việt Nam trong tâm trí quốc tế dần dịch chuyển khỏi chiến tranh và nghèo đói để gắn với tri thức, đổi mới và trách nhiệm toàn cầu.

Điều đáng chú ý ở VinFuture là cách nó tránh xa lối quảng bá mang tính tuyên truyền. Không có những khẩu hiệu trực diện, không có sự nhấn mạnh quá mức vào thành tích quốc gia. Thay vào đó là việc đặt Việt Nam vào vai trò người tổ chức, người kết nối và người trao cơ hội. Chính sự tiết chế ấy lại tạo nên sức hấp dẫn. Sức mạnh mềm hiệu quả thường không phô trương, mà thấm dần vào nhận thức của người khác thông qua trải nghiệm tích cực và sự tôn trọng lẫn nhau.

Bên cạnh những sáng kiến mang tính thể chế như VinFuture, Việt Nam còn sở hữu những nguồn lực mềm mang tính đời sống, ít chính thức hơn nhưng không kém phần quan trọng. Những tác phẩm như After Sorrow (phía sau nỗi buồn) của nữ tác giả Mỹ viết về Việt Nam là một ví dụ đáng suy ngẫm. Điều quan trọng không chỉ nằm ở nội dung tác phẩm, mà ở thực tế rằng câu chuyện về Việt Nam có thể được kể từ bên ngoài với một giọng điệu cảm thông và nhân bản. Khi một người nước ngoài viết về Việt Nam bằng sự dịu dàng và thấu hiểu, điều đó cho thấy Việt Nam đã để lại một dấu ấn văn hóa đủ sâu trong trải nghiệm cá nhân của họ.

Ở đây, sức mạnh mềm vận hành theo một logic khác. Việt Nam không cần nói quá nhiều về mình, mà để người khác tự kể câu chuyện ấy. Nhưng để điều đó xảy ra, Việt Nam cần là một không gian văn hóa đủ mở, đủ an toàn và đủ hấp dẫn để những câu chuyện cá nhân có thể nảy sinh. Chính những ký ức đời thường, những va chạm nhỏ trong cuộc sống, lại là nơi sản sinh ra những tự sự có sức lan tỏa lâu dài nhất.

Ẩm thực Việt Nam là một ví dụ điển hình cho sức mạnh mềm không cần diễn giải. Phở, bánh mì, bún chả, cà phê hay những quán ăn vỉa hè không chỉ là món ăn, mà là trải nghiệm văn hóa sống. Chúng kể với thế giới rằng Việt Nam là một xã hội gắn với đời sống thường nhật, với sự chia sẻ và nhịp sống vừa đủ chậm để con người kết nối với nhau. Du lịch Việt Nam cũng vậy. Cảnh quan thiên nhiên, đô thị đang biến đổi, làng quê và con người tạo nên một bức tranh đa tầng, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại.

Đặc biệt, nụ cười thân thiện của người Việt, thứ tưởng như rất nhỏ, lại là một trong những yếu tố sức mạnh mềm bền bỉ nhất. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều du khách quốc tế nhớ đến Việt Nam thông qua cảm giác dễ chịu khi tiếp xúc với con người nơi đây. Trong một thế giới đầy căng thẳng và phân cực, cảm giác được chào đón và tôn trọng có giá trị không kém bất kỳ thông điệp chính trị nào.

Tuy nhiên, khi chuyển sang lĩnh vực văn chương, có thể thấy rõ một nghịch lý lớn. Văn học Việt Nam trong nhận thức quốc tế cho đến nay vẫn chủ yếu gắn với chiến tranh. Những tác phẩm lớn về chiến tranh Việt Nam, dù do người Việt hay người nước ngoài viết, đã góp phần đưa Việt Nam vào bản đồ văn học thế giới, nhưng đồng thời cũng tạo ra một khung đọc tương đối cố định. Trong khung ấy, Việt Nam hiện lên như một không gian của bom đạn, chấn thương, mất mát và ký ức đau buồn.

Chiến tranh là một phần không thể tách rời của lịch sử Việt Nam hiện đại. Văn học chiến tranh có giá trị lớn về mặt nhân văn và ký ức tập thể. Nhưng khi chiến tranh trở thành lăng kính gần như duy nhất để thế giới đọc Việt Nam, thì đó không còn là lợi thế, mà là một giới hạn. Một quốc gia nếu chỉ được nhớ đến qua đau thương sẽ khó tạo ra sức hấp dẫn lâu dài trong trí tưởng tượng toàn cầu.

Vấn đề không nằm ở việc viết nhiều hay viết ít về chiến tranh, mà ở chỗ mở rộng không gian tự sự. Một nền văn học trưởng thành cần vượt qua vai trò nhân chứng lịch sử để trở thành tiếng nói của đời sống đương đại. Việt Nam hôm nay là một xã hội đang đô thị hóa nhanh, đang hội nhập sâu vào kinh tế toàn cầu và đang đối diện với những mâu thuẫn mới về bản sắc, thế hệ, môi trường, công nghệ và đời sống tinh thần. Những câu chuyện về tình yêu, gia đình, cô đơn, khát vọng, thất bại và những niềm vui nhỏ bé nếu được kể một cách chân thực và tinh tế sẽ giúp thế giới nhìn thấy một Việt Nam sống động, gần gũi và đa chiều hơn.

Sức mạnh mềm đích thực không nằm ở việc phủ nhận chiến tranh, mà ở khả năng đặt chiến tranh vào đúng vị trí của nó trong một bức tranh rộng hơn. Khi Việt Nam có thể song song kể câu chuyện về ký ức đau thương và câu chuyện về một xã hội đang sống, đang thay đổi và đang mơ ước, hình ảnh quốc gia mới trở nên đầy đặn. Khi đó, VinFuture không còn là một điểm sáng đơn lẻ, After Sorrow không còn là ngoại lệ hiếm hoi, và ẩm thực hay nụ cười Việt Nam không chỉ là ấn tượng thoáng qua, mà cùng nhau tạo thành một cấu trúc sức mạnh mềm có chiều sâu và khả năng lan tỏa lâu dài.

Cuối cùng, câu hỏi then chốt không phải là Việt Nam có sức mạnh mềm hay không, bởi câu trả lời đã quá rõ. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu Việt Nam có đủ tự tin và kiên nhẫn để đầu tư cho những câu chuyện dài hơi, vượt ra khỏi ký ức chiến tranh và chấp nhận sự đa dạng trong cách thế giới nhìn về mình hay chưa. Chỉ khi trả lời được câu hỏi đó, Việt Nam mới thực sự bước ra khỏi vai trò một đất nước của chiến tranh để trở thành một đất nước của những câu chuyện đa chiều trong thế giới đương đại.

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Văn Định0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Giáng0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Cửu Trường0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Công Thuấn0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Đồng0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Thanh Hiếu0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Việt Thắng0

- Các bài viết của (về) tác giả Bùi Ái Nhân0

- Các bài viết của (về) tác giả Dương Thu Hương0

- Các bài viết của (về) tác giả Dương Ninh Ninh0

Mời nghe Phạm Giang / Người Kể Chuyện đọc truyện ngắn