HÀNH TRÌNH VIẾT LẠI ĐỊNH MỆNH
CỦA PHAN NGỌC LƯƠNG
TỪ ĐỨA TRẺ BỊ CHỐI BỎ NƠI LẦU XANH ĐẾN DANH
HỌA DANH TIẾNG CHÂU ÂU: HÀNH TRÌNH VIẾT LẠI ĐỊNH MỆNH CỦA PHAN NGỌC LƯƠNG
Vào năm 1908, người cậu của một bé gái người Trung Quốc chưa đầy
13 tuổi đã bán cô bé cho một thanh lâu. Nhưng điều bất ngờ là bà chủ nơi đây
lại từ chối nhận cô, sau khi nhìn khuôn mặt góc cạnh, chiếc mũi to và đôi môi
dày của cô bé rồi thẳng thừng chê rằng cô quá xấu xí, sẽ chẳng thể kiếm được
đồng nào nếu làm việc ở chốn này.
Người cậu không ngờ rằng việc cô bị từ chối vào ngày hôm ấy lại
là khởi đầu cho một hành trình phi thường, đưa cô trở thành một trong những nữ
danh họa vĩ đại nhất trong lịch sử Trung Hoa.
Khi mới chào đời vào năm 1895 tại thành phố Dương Châu trong một
gia đình nghèo khó, tên khai sinh của cô là Trần Tú Thanh. Sau khi cha mẹ qua
đời, cô chuyển đến sống cùng người cậu ruột và được đổi sang họ Trương. Ông ta
chỉ là một kẻ nghiện cờ bạc, trong lòng không hề có chút thương xót hay tình
cảm nào dành cho cháu gái. Tuổi thơ của cô trôi qua trong nỗi sợ hãi triền
miên, thường xuyên bị đánh đập, sỉ nhục và chưa một ngày được sống yên ổn.
Đến năm cô 13 tuổi, nợ nần của người cậu chồng chất đến mức
không thể trả nổi, ông ta bắt đầu nghĩ cách tống khứ cô đi để lấy tiền. Ông ta
dùng lời dối trá để dụ cô đến thành phố Vu Hồ thuộc tỉnh An Huy, rồi quyết định
bán cô cho một thanh lâu tại đây để đổi lấy một khoản tiền trả nợ.
Vào năm 1908, người cậu đứng trước mặt bà chủ thanh lâu để chào
bán cô bé, nhưng người phụ nữ ấy vừa nhìn thấy cô đã lắc đầu từ chối. Người cậu
đứng ngây ra lúng túng, hai tay xoa vào nhau vì đang trông chờ vào việc bán
cháu gái để có tiền mua gạo và trang trải nợ nần, nhưng không ngờ nơi này lại
từ chối nhận cô ngay cả khi chỉ để làm việc vặt. Khi cuộc mua bán đang đứng
trước bờ vực đổ bể, cô bé bất ngờ quỳ sụp xuống, nắm chặt lấy tay áo của bà chủ
và khẩn khoản van xin được ở lại làm bất cứ việc gì dù vất vả hay mệt nhọc đến
đâu, chỉ cần có cơm ăn và một chỗ để ngủ. Cuối cùng, người cậu đành chấp nhận
để cô lại với một số tiền rẻ mạt, và cô được nhận vào làm những công việc nặng
nhọc nhất.
Kể từ ngày đó, cô đảm nhận việc nhóm lửa, giặt giũ quần áo và
làm tất cả những việc cực nhọc mà các cô gái khác đều từ chối. Dù không sở hữu
nhan sắc nổi bật, nhưng cô lại thông minh, nhanh trí và mang trong mình khao
khát học hỏi mãnh liệt. Mỗi khi có cơ hội, cô lại lặng lẽ lắng nghe các cô gái
chơi nhạc cụ và ca hát rồi tự mình tập luyện theo. Khi phát hiện ra giọng hát
đẹp đầy nội lực cùng khả năng thu hút khách của cô, bà chủ quyết định chuyển cô
sang làm ca kỹ, chuyên hát mua vui cho khách mà không phải bán thân.
Cô tiếp tục sống như vậy cho đến năm 1913, khi tròn 18 tuổi, một
vị khách đặc biệt đã bước chân vào nơi này và làm thay đổi cuộc đời cô mãi mãi.
Ông tên là Phan Tán Hóa, người vừa được bổ nhiệm làm giám sát hải quan. Một số
quan chức địa phương đã đưa ông tới đây để tham dự một buổi tiệc rượu chè. Mọi
người xung quanh đều ngồi quây quần bên các cô gái và tận hưởng không khí buổi
tiệc, ngoại trừ người đàn ông này. Ông vẫn ngồi ngay ngắn, trên gương mặt lộ rõ
vẻ khó chịu và chán ghét trước tất cả những gì đang diễn ra xung quanh.
Khi đến lượt mình biểu diễn, cô ôm cây đàn tỳ bà và cất tiếng
hát. Giọng hát của cô không đơn thuần là một màn trình diễn trước quan khách,
mà như đang kể lại chính cuộc đời đầy bi kịch của mình với chất giọng đượm buồn
và đôi mắt chất chứa bao nỗi niềm đau khổ. Phan Tán Hóa ngẩng đầu lên và chăm
chú nhìn cô hồi lâu. Ông cảm nhận được rằng cô gái này mang một tâm hồn và khí
chất hoàn toàn không thuộc về chốn lầu xanh này.
Sau khi buổi tiệc kết thúc, đám quan chức địa phương đã bày ra
âm mưu đưa riêng cô đến nơi ở của ông với hy vọng lấy lòng cấp trên. Vừa nhìn thấy
cô, ông đã vô cùng tức giận và lập tức ra lệnh đưa cô quay trở về. Nhận ra đây
là cơ hội duy nhất để thoát khỏi địa ngục trần gian đang sống, cô đã quỳ sụp
xuống, bật khóc nức nở kể lại toàn bộ cuộc đời mình và van xin ông cứu giúp.
Lòng trắc ẩn của Phan Tán Hóa trỗi dậy trước hoàn cảnh đáng thương của cô.
Không lâu sau đó, ông đã vượt qua mọi định kiến của xã hội, bỏ ra một khoản
tiền lớn để chuộc thân và trả lại tự do cho cô. Đám cưới của hai người diễn ra
vô cùng giản dị tại Thượng Hải, với người làm chứng duy nhất chính là nhà tư
tưởng nổi tiếng Trần Độc Tú. Để bày tỏ lòng biết ơn đối với chồng, cô đã lấy họ
Phan của ông và từ đó được biết đến với cái tên Phan Ngọc Lương.
Sau khi kết hôn, cuộc sống của bà dần ổn định hơn, nhưng bà
không bao giờ bằng lòng với sự an nhàn. Dưới sự khuyến khích của chồng, từ một
cô gái mù chữ, bà miệt mài học đọc và viết với tốc độ tiếp thu đáng kinh ngạc.
Một ngày nọ, từ cửa sổ nhà mình tại Thượng Hải, bà nhìn thấy người hàng xóm là
họa sĩ Hồng Dã đang vẽ tranh. Cảnh tượng ấy đã thu hút bà mãnh liệt, khiến bà
bắt đầu tự mình tập vẽ. Khi tình cờ nhìn thấy những bức phác họa của bà, họa sĩ
Hồng Dã đã vô cùng ấn tượng trước năng khiếu thiên bẩm của một người chưa từng
cầm cọ bao giờ nên đã đích thân chỉ dạy những nét vẽ đầu tiên.
Năm 1918, nhờ tài năng xuất chúng, Phan Ngọc Lương thi đỗ vào
Trường Mỹ thuật Thượng Hải và được danh họa Vương Tế Viễn tận tình hướng dẫn.
Đến năm 1921, với sự ủng hộ của chồng, bà nhận được học bổng của chính phủ để
sang Pháp du học, mở ra một chương mới trong cuộc đời. Tại đây, bà trở thành
bạn học cùng khóa với danh họa Từ Bi Hồng tại Trường Mỹ thuật Quốc gia Paris,
sau đó tiếp tục theo học tại Học viện Mỹ thuật Hoàng gia Rome ở Ý và giành giải
Vàng tại Triển lãm Nghệ thuật Quốc tế Rome năm 1926.
Sau nhiều năm miệt mài học tập ở trời Âu, bà trở về Trung Quốc,
được bổ nhiệm làm giáo sư tại Trường Mỹ thuật Thượng Hải và tham gia giảng dạy
tại Đại học Trung ương Nam Kinh, trở thành một trong những gương mặt tiên phong
kiệt xuất nhất của nền mỹ thuật hiện đại Trung Hoa.
Thế nhưng, danh tiếng của bà càng vang xa thì định kiến xã hội
lại càng nghiệt ngã hơn. Giới bảo thủ đương thời không ngừng đào bới quá khứ
thanh lâu và công kích việc bà vẽ tranh khỏa thân. Tại triển lãm nghệ thuật ở
Nam Kinh năm 1936, một số kẻ xấu đã dán giấy lăng mạ lên bức tranh sơn dầu Lực
sĩ vốn được vẽ để ca ngợi những người lính chiến đấu chống quân xâm lược Nhật
Bản, kèm theo những lời lẽ thô tục miệt thị xuất thân của bà. Không muốn đẩy
chồng vào tình thế khó xử giữa gia đình và áp lực dư luận, năm 1937, bà nén nỗi
đau thu dọn hành lý lên tàu quay trở lại nước Pháp, mở đầu cho quãng thời gian
xa quê hương kéo dài suốt 40 năm ròng rã.
Tại Paris hoa lệ nhưng đầy khắc nghiệt, bà tự đặt ra cho mình ba
nguyên tắc bất di bất dịch là không bước vào bất kỳ mối quan hệ tình cảm nào
khác, không từ bỏ quốc tịch Trung Quốc và không ký hợp đồng độc quyền dưới sự
chi phối của các nhà buôn tranh. Dù cuộc sống có lúc túng thiếu vì từ chối
thương mại hóa tác phẩm, ngọn lửa đam mê hội họa trong bà chưa bao giờ tắt.
Bằng sự kết hợp tài tình giữa bút pháp thủy mặc phóng khoáng của phương Đông
với tư duy màu sắc, hình khối của hội họa phương Tây, tranh của bà được triển
lãm rộng rãi tại Pháp, Mỹ, Anh và giành hơn 20 giải thưởng quốc tế danh giá.
Dẫu đạt đến đỉnh cao nghệ thuật nơi xứ người, tất cả danh vọng
ấy vẫn không thể làm nguôi ngoai nỗi nhớ quê hương. Quanh năm suốt tháng, bà
luôn giữ một mẩu giấy nhỏ ghi địa chỉ người thân ở Trung Quốc trong phòng, đề
phòng một ngày đột ngột qua đời thì bạn bè có thể báo tin cho gia đình. Năm
1960, khi nhận hung tin chồng mình là Phan Tán Hóa đã qua đời tại quê nhà sau
thời gian chống chọi với bệnh tật, bà suy sụp tinh thần nghiêm trọng vì không
thể trở về nhìn mặt chồng lần cuối.
Năm tháng cứ thế trôi qua cho đến năm 1977, Phan Ngọc Lương qua
đời tại Paris ở tuổi 82. Trước lúc lâm chung, bà vẫn giữ bên mình những kỷ vật
gắn liền với người chồng quá cố và để lại di nguyện được an táng trong bộ sườn
xám truyền thống của Trung Quốc, đồng thời đưa toàn bộ hơn 4.000 tác phẩm bà đã
vẽ suốt cuộc đời trở về quê hương để trao tặng lại cho nhân dân Trung Quốc.
Phan Ngọc Lương đã khép lại cuộc đời đầy sóng gió, nhưng hành
trình của bà vẫn mãi là biểu tượng rực rỡ về nghị lực phi thường. Từ một đứa
trẻ bị chối bỏ ngay cả ở chốn lầu xanh, bà đã không để quá khứ định đoạt tương
lai mà dùng chính đôi tay và trái tim kiêu hãnh của mình để biến nỗi đau thành
nghệ thuật bất tử, chứng minh rằng giá trị của một con người không nằm ở nơi họ
bắt đầu, mà ở những gì họ kiên cường tạo dựng nên từ chính cuộc đời mình.
------------------
Mời nghe ca khúc VỀ THĂM HÀ NỘI, thơ: Đặng Xuân Xuyến,
nhạc: Thanh Ngọc, cover: Giada Nguyen, kỹ thuật: Phan Linh:
Trần Yên Hòa giới thiệu
Tác giả: Phan Tuấn Anh - Nguồn: Facebook
Ảnh minh họa sưu tầm từ nguồn: internet
Bài viết là quan điểm riêng của các tác giả.


0 comments:
Đăng nhận xét