TẠI SAO NGƯỜI VIỆT LẠI PHẢI NÓI TIẾNG ANH KHI THAM GIA TALK VIETNAM? - Tác giả: Bùi Văn Định (Hòa Bình)

 

TẠI SAO NGƯỜI VIỆT LẠI PHẢI

NÓI TIẾNG ANH KHI

THAM GIA TALK VIETNAM?

 

(Tác giả Bùi Văn Định)

Trước đây, tôi thường theo dõi chương trình Talk Vietnam của Đài Truyền hình Việt Nam. Đây là chương trình trò chuyện, phỏng vấn những nhân vật có câu chuyện cuộc đời, sự nghiệp hoặc trải nghiệm đặc biệt đáng chú ý. Khách mời có thể là người nước ngoài hoặc người Việt Nam trong và ngoài nước. Chương trình chủ yếu sử dụng tiếng Anh, kèm theo phụ đề tiếng Việt.

Tuy nhiên, có một điều khiến tôi băn khoăn: nếu khách mời là người nước ngoài và sử dụng tiếng Anh thì hoàn toàn hợp lý. Đằng này khách mời là người Việt Nam, tại sao chương trình vẫn thường trao đổi bằng tiếng Anh, ngay cả khi họ có thể diễn đạt suy nghĩ bằng tiếng Việt tự nhiên và chính xác hơn?

Hai nhân vật khiến tôi chú ý về vấn đề này là nữ khoa học gia Lê Duy Loan và nhiếp ảnh gia Huỳnh Công Út (Nick Út), người được biết đến qua bức ảnh nổi tiếng Em bé Napalm. Cả hai đều có thời gian dài sinh sống và đang làm việc tại Mỹ, sử dụng tiếng Anh trong môi trường nghề nghiệp nhưng vẫn gắn bó với cộng đồng người Việt và văn hóa Việt Nam. Khi nghe họ nói tiếng Việt, tôi vẫn cảm nhận được cách diễn đạt tự nhiên, gần gũi như những người Việt sống trong nước.

Một người có thể làm việc nhiều năm trong môi trường quốc tế và sử dụng tiếng Anh thành thạo, nhưng điều đó không có nghĩa họ phải dùng ngoại ngữ trong mọi hoàn cảnh. Tiếng mẹ đẻ thường giúp con người diễn đạt thuận lợi hơn những suy nghĩ sâu sắc, cảm xúc tinh tế và trải nghiệm gắn liền với cuộc đời mình.

Điều này càng đáng suy nghĩ khi khách mời là những người Việt đang sống trong nước, chỉ có một vài năm du học ở Mỹ, Úc hoặc một quốc gia nói tiếng Anh rồi trở về làm việc tại Việt Nam. Họ vẫn chủ yếu sử dụng tiếng Việt trong đời sống và công việc hằng ngày. Vậy tại sao khi tham gia một chương trình truyền hình Việt Nam, họ lại phải chuyển sang tiếng Anh để kể câu chuyện của chính mình?

Vấn đề không chỉ nằm ở khả năng sử dụng ngoại ngữ, mà còn ở những điều tiếng Việt có thể truyền tải tự nhiên, trong khi tiếng Anh đôi khi khó chuyển tải đầy đủ sắc thái văn hóa và cảm xúc. Chẳng hạn, khi một người kể về tuổi thơ ở nông thôn Việt Nam, những hình ảnh như chăn trâu, cắt cỏ, trồng khoai… có thể gợi lên cả một thế giới ký ức đối với người Việt. Đó không đơn thuần là những hoạt động lao động, mà còn gắn với hoàn cảnh gia đình, cuộc sống làng quê, những thiếu thốn của một thời và những trải nghiệm góp phần hình thành tính cách mỗi người.

Trong tiếng Việt, người kể còn có thể sử dụng thành ngữ, câu nói ẩn dụ hoặc cách diễn đạt giản dị nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa. Người nghe Việt Nam có thể cảm nhận ngay hoàn cảnh, tình cảm và những liên tưởng văn hóa ẩn sau từng câu chữ mà không cần giải thích dài dòng.

Tiếng Anh hoàn toàn có thể diễn đạt những trải nghiệm ấy thông qua cách dịch phù hợp. Tuy nhiên, giữa việc kể chuyện bằng ngôn ngữ mình đã sử dụng từ nhỏ với việc chuyển những ký ức ấy sang một ngôn ngữ khác vẫn có sự khác biệt. Ngôn ngữ không chỉ chuyển tải thông tin mà còn mang theo ký ức, văn hóa và cảm xúc của người kể.

Một ví dụ khác cho thấy lựa chọn ngôn ngữ không nhất thiết phụ thuộc vào trình độ tiếng Anh là TS Lê Quang Đạm, người gốc Huế, từng có khoảng 20 năm học tập, làm việc và đảm nhiệm các vị trí quản lý tại một công ty bán dẫn nổi tiếng của Mỹ, sau này trở thành Giám đốc Marvell Việt Nam. Trong một lần tham gia podcast Vietnam Innovators, dù chương trình có phần trao đổi bằng tiếng Anh, ông đã chọn nói tiếng Việt và sử dụng phụ đề tiếng Anh.

Đây là một lựa chọn đáng chú ý. Một người có nhiều năm làm việc trong ngành công nghệ cao ở Mỹ hẳn đã có nhiều kinh nghiệm sử dụng tiếng Anh trong môi trường chuyên nghiệp. Nhưng khi chia sẻ với khán giả Việt Nam, ông vẫn lựa chọn tiếng mẹ đẻ. Điều đó cho thấy việc nói tiếng Việt không nhất thiết xuất phát từ hạn chế ngoại ngữ, mà có thể là cách giúp người nói diễn đạt tự nhiên, gần gũi với người nghe và duy trì sự gắn bó với văn hóa Việt Nam.

Một vấn đề khác cần xem xét là đối tượng và mục đích của Talk Vietnam. Theo cách tôi nhìn nhận, đây trước hết là chương trình giới thiệu những con người, câu chuyện và thành tựu đáng chú ý tới khán giả Việt Nam, đồng thời có thể hướng tới một bộ phận khán giả nước ngoài. Nó không phải là chương trình dạy tiếng Anh hay luyện nghe tiếng Anh.

Có người lập luận rằng việc sử dụng tiếng Anh giúp khán giả Việt Nam luyện nghe ngoại ngữ. Đây có thể là lợi ích phụ, nhưng không nên vì thế mà biến nó thành mục đích chi phối cách tổ chức chương trình. Nếu muốn luyện nghe tiếng Anh, khán giả đã có những chương trình và tài liệu chuyên biệt. Một chương trình phỏng vấn nhân vật nên tập trung vào chất lượng câu chuyện, chiều sâu nội dung và khả năng giúp người xem hiểu nhân vật.

Tôi cũng có một băn khoăn liên quan đến những người dẫn chương trình. Họ thường được tuyển chọn kỹ lưỡng, có trình độ học vấn tốt; một số người từng du học hoặc được đào tạo trong môi trường có yêu cầu cao về tiếng Anh. Tuy nhiên, học giỏi ngoại ngữ hay giao tiếp lưu loát không đồng nghĩa với việc đã có kỹ năng phỏng vấn tốt.

Dẫn dắt một cuộc phỏng vấn truyền hình là kỹ năng riêng, đòi hỏi người dẫn biết đặt câu hỏi đúng lúc, lắng nghe, phát hiện những chi tiết đáng chú ý để hỏi tiếp và tạo cho khách mời cảm giác thoải mái. Một người có thể nói tiếng Anh rất đúng nhưng vẫn khiến cuộc trò chuyện trở nên cứng nhắc. Ngược lại, người biết lắng nghe và khơi gợi câu chuyện có thể trở thành người phỏng vấn hấp dẫn dù vốn tiếng Anh không quá đồ sộ. Vì vậy, cần đánh giá người dẫn qua chất lượng cuộc phỏng vấn, chứ không chỉ qua khả năng sử dụng ngoại ngữ.

Theo tôi, với khách mời là người Việt Nam, chương trình nên khuyến khích họ nói tiếng Việt nếu đó là ngôn ngữ giúp họ diễn đạt tốt nhất. Nếu khách mời muốn chia sẻ bằng tiếng Anh, lựa chọn ấy cũng cần được tôn trọng. Với những người sử dụng thành thạo cả hai ngôn ngữ, chương trình có thể linh hoạt tùy theo chủ đề và hoàn cảnh. Khách mời nước ngoài nói tiếng Anh, khách mời Việt Nam nói tiếng Việt, kèm theo phụ đề phù hợp, là một phương án đơn giản mà hiệu quả.

Suy cho cùng, giá trị của Talk Vietnam không nằm ở chỗ khách mời nói tiếng Anh nhiều đến đâu, mà ở những điều khán giả hiểu thêm sau cuộc trò chuyện. Một cuộc phỏng vấn hay không phải là bài kiểm tra ngoại ngữ, càng không phải một buổi luyện nghe được tổ chức dưới hình thức trò chuyện với nhân vật nổi tiếng.

Không phản đối việc sử dụng tiếng Anh khi cần thiết. Nhưng khi khách mời là người Việt, việc để họ nói tiếng Việt, kèm phụ đề tiếng Anh nếu cần, vừa tôn trọng khách mời, vừa tôn trọng khán giả, vừa giữ được hồn cốt của câu chuyện. Tôi đã xem truyền hình Hàn Quốc và Nhật Bản chuyên phát bằng tiếng Anh thường sử dụng ngôn ngữ bản địa cùng phụ đề khi khách mời là người Hàn, Nhật. Vậy tại sao Việt Nam lại không thể làm điều tương tự?

Nếu ngôn ngữ là phương tiện, hãy lựa chọn phương tiện phù hợp nhất để truyền tải nội dung. Đừng biến việc sử dụng tiếng Anh thành một tiêu chuẩn hình thức, bởi mục đích cuối cùng của giao tiếp không phải là chứng minh mình biết ngoại ngữ, mà là hiểu nhau và giúp người khác hiểu mình. Đôi khi, để một người Việt kể trọn vẹn câu chuyện Việt Nam của mình, cách tốt nhất vẫn là để họ nói bằng tiếng Việt.

 

Mời nghe ca khúc VỀ THĂM HÀ NỘI, thơ Đặng Xuân Xuyến

nhạc: Thanh Ngọc, cover: Giada Nguyên, kỹ thuật: Phan Linh:

BÙI VĂN ĐỊNH

(Giảng viên trường Cao Đẳng Sư Phạm Hòa Bình)

Địa chỉ: Chung cư Dạ Hợp 12 tầng, Tân Thịnh,

thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.

Email: buidinhhb1@gmail.com

Điện thoại: 091 539 65 47

.

 

 

 

 

  ........................................................................................

- Cập nhật theo nguyên bản tác giả gửi qua email ngày 03.11.2026.

- Ảnh sử dụng minh họa trong bài viết được sưu tầm từ nguồn: internet.

- Bài viết không thể hiện quan điểm của trang Đặng Xuân Xuyến. 

- Vui lòng ghi rõ nguồn dangxuanxuyen.blogspot.com khi trích đăng lại.